Zorgplicht bij beleggingsvrijheid

Doorgaans bieden pensioenuitvoerders deelnemers verschillende beleggingsprofielen aan waaruit zij kunnen kiezen (defensief, neutraal, offensief bijvoorbeeld). Dit noemen we profielbeleggen. Een deelnemer kan ook vrij beleggen (opt-out) door zelf te kiezen voor de samenstelling van de beleggingsmix.

Zorgplicht 

Als een deelnemer (actief of gewezen) ervoor kiest gebruik te maken van beleggingsvrijheid, draagt de pensioenuitvoerder de verantwoordelijkheid van de beleggingen over aan de deelnemer. Daarom geldt een aanvullende zorgplicht wanneer een deelnemer gebruik maakt van beleggingsvrijheid in de opbouwfase of wanneer sprake is van een variabele uitkering met verschillende profielen. De zorgplicht is voor de opbouwfase geregeld in artikel 52 van de Pensioenwet (Pw) en voor de uitkeringsfase in artikel 52a Pw.

Adviesplicht bij beleggingskeuzes in de opbouwfase

Er geldt een adviesplicht voor de pensioenuitvoerder wanneer de deelnemer gebruik maakt van zijn beleggingsvrijheid in de opbouwfase. Deze beschermt de deelnemer tegen niet goed overwogen besluiten over zijn pensioenbeleggingen. De adviesplicht geldt zowel voor profielbeleggen als voor de mogelijkheid om opt-out te beleggen.

Voor de adviesplicht moet de pensioenuitvoerder informatie inwinnen bij de deelnemer over de financiële positie, kennis, ervaring, doelstellingen en risicobereidheid van de deelnemer of gewezen deelnemer, voor zover dit redelijkerwijs relevant is voor het advies. Dit noemen we het risicoprofiel. Het advies wordt op alle vijf deze elementen gebaseerd, maar een pensioenuitvoerder kan zelf afwegen of hij een bepaald onderdeel zwaarder meeweegt in het advies dan een ander onderdeel.  Hierbij handelt de pensioenuitvoerder in het belang van de deelnemer. Een deelnemer mag ervoor kiezen af te wijken van het door de pensioenuitvoerder gegeven advies. 

Toetsing beleggingsmix en risicoprofiel

De pensioenuitvoerder moet minimaal jaarlijks de ontwikkeling binnen de beleggingsmix van de deelnemer analyseren en de deelnemer hierover informeren en adviseren. Zo wordt een deelnemer jaarlijks op de hoogte gebracht of zijn gemaakte beleggingskeuze nog passend is. In aanvulling hierop toetst een pensioenuitvoerder ook of het risicoprofiel nog passend is (BUPW, lid 14, sub c). Dit gebeurt tenminste iedere vijf jaar, indien een belangrijke gebeurtenis daartoe aanleiding geeft en als de deelnemer of gewezen deelnemer om toetsing vraagt. Zo wordt voorkomen dat een deelnemer (te lang) in een niet passend profiel zit en schade leidt door het nemen van te grote risico's of een te gering rendement. 

De uitvoerder beslist over het beleggingsprofiel in de uitkeringsfase

Op het moment dat een deelnemer de keuze maakt voor een variabele uitkering en de pensioenuitvoerder meerdere beleggingsprofielen in de uitkeringsfase aanbiedt, beslist de pensioenuitvoerder over een beleggingsprofiel voor de deelnemer. Er wordt een profiel toegepast dat passend is bij het risicoprofiel van de pensioengerechtigde. De pensioengerechtigde mag niet van dit advies afwijken. Ook wanneer het pensioenvermogen verdeeld kan worden tussen een vastgestelde en een variabele uitkering bij eenzelfde pensioenuitvoerder vindt de AFM dat sprake is van verschillende beleggingsprofielen in de uitkeringsfase. Ook dan is artikel 52a Pw van toepassing. 

De pensioenuitvoerder moet op basis van het risicoprofiel van de deelnemer bepalen wat het passende beleggingsprofiel is. De pensioenuitvoerder moet hiervoor informatie inwinnen over de financiële positie, kennis, ervaring, doelstellingen en risicobereidheid van de pensioengerechtigde. De pensioenuitvoerder informeert de pensioengerechtigde over het vastgestelde risicoprofiel en het beleggingsprofiel.

De pensioenuitvoerder toetst periodiek het risicoprofiel van de pensioengerechtigde. Indien een wijziging in het risicoprofiel daartoe aanleiding geeft past de pensioenuitvoerder een ander, passend, beleggingsprofiel toe en informeert de pensioengerechtigde hierover.

Inwinnen van informatie 

Voor zowel de adviesplicht in de opbouwfase als voor het vaststellen van het beleggingsprofiel op basis van het risicoprofiel van de pensioengerechtigde dient de pensioenuitvoerder informatie in te winnen over de financiële positie, doelstellingen, risicobereidheid, en de kennis en ervaring van de deelnemer.