Go to content
""
Nieuws 20/11/26

FD-column Laura van Geest: 'Aandachtseconomie schaadt kleine belegger'

Sociale media sturen onze aandacht en maken ons wereldbeeld vaak radicaler en vluchtiger. In de beleggingswereld krijgen populaire en speculatieve aandelen hierdoor onevenredig veel aandacht. Dit kan nadelig uitpakken voor de particuliere belegger, waarschuwt voorzitter Laura van Geest in haar periodieke opiniebijdrage in Het Financieele Dagblad.

Een dag zonder LinkedIn, Instagram of TikTok is een dag niet geleefd, zo lijkt het. Doomscrollen is het nieuwe tijdverdrijf (het een hobby noemen is te veel eer). Dit is geen vrije keuze van de gebruiker; er is een keiharde strijd gaande om onze aandacht. We zien de gevolgen, en die gaan verder dan die vermaledijde TikTok-rijen in De 9 Straatjes.

We kunnen als mens maar beperkte informatie verwerken. Daarom snijden we soms mentaal bochten af, zonder ons daar per se van bewust te zijn. Hoewel we hopen zelf regie te voeren over waar we onze aandacht aan besteden, weten we beter. Nobelprijswinnaar Herbert Simon – de man van bounded rationality – vergeleek onze besluitvorming met een schaar met twee bladen: de ene staat voor onze beperkte cognitieve mogelijkheden, de andere voor de omgeving die mede bepaalt welke keuzes we maken. 

Nieuwe loot

Aandacht is geld, want aandacht is te vermarkten. De strijd om onze aandacht bestond ook in het papieren tijdperk. Denk aan de gratis huis-aan-huisbladen die dreven op advertenties. Maar in het digitale tijdperk neemt het een enorme vlucht. Zo ontstaat een nieuwe loot aan de gedragseconomie: de aandachtseconomie.
Het algoritme regeert. Het bepaalt wat we zien en omgekeerd bepaalt het ook een beetje wat wijzelf laten zien. Het algoritme bouwt voort op ervaringen uit het verleden, en dus zien we vooral veel bekends en weinig nieuws. Niet per se een stimulans voor innovatie. 

Te veel afleiding

Ons wereldbeeld raakt gepolariseerd, want extreem doet het beter als clickbait en het algoritme begeleidt ons vriendelijk naar de eigen bubbel. Wellevend worden we er ook niet van. Tijdens gesprekken worden we makkelijk afgeleid door de verleidelijke ping. Ons geduld neemt af, verwend door AI-taalmodellen die overal vrijwel direct raad mee weten. Onze aandachtspanne neemt ook af. Wee de politicus die met een doorwrocht ideologisch betoog kiezers wil verleiden. Is het fenomeen Trump niet vooral te verklaren door zijn talent voor aandacht trekken?

Ander spel

De aandachtseconomie gaat niet voorbij aan de beleggingswereld. Op kapitaalmarkten vindt informatie traditioneel snel haar weerslag in de prijzen. Het is van oudsher een wereld van schaarse en kostbare informatie, die met analyse wordt veredeld en vermarkt. Een omgeving die draait om de vraag hoe een nieuw feit de fundamentele waarde van het bedrijf beïnvloedt. Maar in de aandachtseconomie is informatie juist overvloedig en aandacht schaars. Dat verandert het spel.
Wat je te zien krijgt, verandert. Algoritmen, sociale netwerken, opvallende rendementen bepalen welke producten of aandelen zichtbaar worden. Speculatieve, populaire en aantrekkelijk klinkende beleggingen krijgen onevenredig veel aandacht. 

Maar wat je als informatie gebruikt, verandert ook. Veel mensen volgen eerder de socials dan een fundamentele analyse. Populariteit, authenticiteit, sentiment, groepsgedrag – ze dienen als stempel van goedkeuring, ook als de informatie niet relevant of accuraat is. 

Ook hoe je tot actie overgaat, verandert. Het ontwerp van je beleggingsapp verleidt tot actie, met bijvoorbeeld notificaties en rangschikkingen. Veel en snel handelen is immers het verdienmodel.

Valse informatie

Voor particuliere beleggers wordt het lastiger informatie op waarde te schatten. Het risico van handelen op sentiment en kuddegedrag neemt toe. Met een plotselinge uitstroom uit populaire beleggingen of een abrupte omkeer van posities tot gevolg. We kennen allemaal de GameStop-casus, waar speculatie en sentiment particuliere beleggers richting forse verliezen leidde. Naast klassieke pump and dump-manipulatie kennen we ramp and dump; marktmanipulatie via het geleidelijk voeren van valse informatie in besloten kanalen. 

Maar sociale media beïnvloeden ook op minder zichtbare wijze het keuzegedrag van particuliere beleggers. Een grootschalig onderzoek van Europese toezichthouder Esma naar handelsgedrag van particuliere beleggers tussen 2022 en 2025, vond een significante relatie tussen socialemediainteracties, gerealiseerd rendement en koop- en verkoopgedrag. In de praktijk blijken beleggers geneigd hun winst vroeg te nemen.

Leven of geleefd worden, dat is de vraag. In een economie die drijft op aandacht, geef je al snel ongemerkt het stuur uit handen. Als consument, als kiezer én belegger. Ondanks weerwerk uit de Verenigde Staten, kent Europa enige wetgeving als tegenwicht. Je kunt natuurlijk ook zelf iets doen. Zet je smartphone en -watch op rantsoen. Beleg saai voor de lange termijn, volgens het adagium: spreiden, spreiden, spreiden. 

De bijdrage van Laura van Geest verschijnt periodiek, op vrijdag online op de website van het FD en in de papieren krant op zaterdag.

Contact bij dit artikel

AFM

Wilt u het laatste nieuws van de AFM ontvangen?

Schrijft u zich dan in voor onze nieuwsbrief, dan houden wij u op de hoogte.