Terug

Definities en begrippen Voor Accountantsorganisaties

Hier vindt u een lijst met definities en begrippen uit de Wta en het Bta.

Aanwijzing

De AFM kan een accountantsorganisatie die de Wta of het Bta overtreedt door middel van het geven van een aanwijzing verplichten om weer aan de wet te voldoen (artikel 52 van de Wta).

Bij een aanwijzing geeft de AFM in een aanwijzingsbeschikking concreet aan hoe de accountantsorganisatie zich moet gedragen om dit te bereiken en binnen welke termijn zij dit dient te doen.

Accountantsorganisatie

In artikel 1, eerste lid, onderdeel a, van de Wta staat een accountantsorganisatie omschreven als:

een onderneming of instelling die bedrijfsmatig wettelijke controles verricht, dan wel een organisatie waarin zodanige ondernemingen of instellingen met elkaar zijn verbonden.

De AFM gebruikt de term accountantsorganisatie alleen voor ondernemingen of instellingen die voor het verrichten van wettelijke controles een Wta-vergunning hebben verkregen of aangevraagd bij de AFM.

De Wta stelt geen eisen aan de juridische vorm van de accountantsorganisatie. Een accountantsorganisatie kan een maatschap, besloten vennootschap, naamloze vennootschap of iedere andere juridische vorm hebben. Ook een eenmanszaak is mogelijk. De Wta gaat ervan uit dat de accountantsorganisatie de controles verricht bij de controlecliënt en de externe accountant de verklaringen afgeeft. Om in aanmerking te komen voor een vergunning moet de organisatie die de vergunning aanvraagt wel zelfstandig in het maatschappelijk verkeer als organisatorisch verband optreden.

Accountantsverklaring

Een schriftelijke mededeling inhoudende de uitkomst van een wettelijke controle (artikel 1, eerste lid, onderdeel b, van de Wta).

In de accountantsverklaring beschrijft de externe accountant zijn oordeel over de vraag of de financiële verantwoording al dan niet een getrouw beeld geeft van de financiële positie en het resultaat van de onderneming of instelling. In de beroepsregels voor accountants wordt tegenwoordig gesproken over ‘controleverklaring’. De controleverklaring wordt ondertekend door één externe accountant op eigen naam en hij vermeldt daarbij de accountantsorganisatie waarbij hij werkzaam is of waaraan hij is verbonden.

Zie ook ‘Ondertekening controleverklaring’

Antecedenten betrouwbaarheidstoetsing

Zie Betrouwbaarheidstoetsing

Auditcommissie (ook wel: auditcomité)

In het Besluit uitvoering EG-richtlijn wettelijke controles jaarrekeningen en geconsolideerde jaarrekeningen (Uitvoeringsbesluit) staat dat een organisatie van openbaar belang (OOB) een auditcommissie moet instellen. In het Uitvoeringsbesluit zijn regels opgenomen over de samenstelling en de taken van de auditcommissie.

De auditcommissie monitort onder meer het financiëleverslaggevingsproces en de wettelijke controle van de (geconsolideerde) jaarrekening. Daarnaast beoordeelt en monitort de auditcommissie de onafhankelijkheid van de externe accountant en het accountantskantoor.

Zie ook Organisatie van openbaar belang (OOB)

Auditkantoor

Onderneming of instelling die door de toezichthoudende instantie van een andere lidstaat is toegelaten tot het verrichten van controles als bedoeld in artikel 2, onderdeel 1, van de richtlijn (artikel 1, eerste lid, onderdeel c, van de Wta).

Een andere lidstaat wil zeggen een lidstaat van de Europese Unie of een partij bij de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte.

De richtlijn wil zeggen: richtlijn nr. 2006/43/EG van het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie van 17 mei 2006 betreffende de wettelijke controles van jaarrekeningen en geconsolideerde jaarrekeningen, tot wijziging van de Richtlijnen 78/660/EEG en 83/349/EEG van de Raad, en houdende intrekking van Richtlijn 84/253/EEG van de Raad (PbEU L 157).

Auditor van een derde land

Natuurlijke persoon die werkzaam is bij of verbonden is aan een auditorganisatie van een derde land en die verantwoordelijk is voor de uitvoering van de controle van de jaarrekening of geconsolideerde jaarrekening van een onderneming met zetel in een staat die geen lidstaat is (artikel 1, eerste lid, onderdeel i, van de Wta).

Onder een staat die geen lidstaat is, wordt verstaan een staat die geen deel uitmaakt van de Europese Unie of Europese Economische Ruimte.

Zie ook Auditorganisatie van een derde land

Auditorganisatie van een derde land

Onderneming of instelling die de controle uitvoert van de jaarrekening of geconsolideerde jaarrekening van een onderneming met zetel in een staat die geen lidstaat is (artikel 1, eerste lid, onderdeel h, van de Wta).

Auditorganisaties van een derde land dienen een registratie aan te vragen bij de AFM voordat zij verklaringen over jaarrekeningen afleggen die voor de Nederlandse kapitaalmarkt van belang zijn. Dit zijn jaarrekeningen van controlecliënten gezeteld in een land buiten de Europese Economische Ruimte en waarvan de effecten zijn toegelaten tot de handel op een gereglementeerde markt in Nederland.

Beleidsbepaler

In het algemeen geldt dat personen die de dagelijkse leiding hebben van de accountantsorganisatie als beleidsbepaler worden aangemerkt.

Beleidsbepalers zijn daarmee: 

  1. De personen die formeel de positie van bestuurder van de accountantsorganisatie bekleden, en
  2. De personen die formeel niet de positie van bestuurder bekleden, maar feitelijk de dagelijkse leiding hebben over de
    accountantsorganisatie.

Formele bestuurders

Iedereen die formeel de positie van bestuurder heeft, is beleidsbepaler, ongeacht zijn portefeuille en ongeacht of hij gebruik maakt van de bij die functie behorende bevoegdheden. Wie formeel bestuurder is hangt af van de juridische vorm van de accountantsorganisatie:

Eenmanszaak
De eigenaar is bestuurder en daarmee beleidsbepaler.
 
Maatschap of andere vorm zonder rechtspersoonlijkheid
Wie beleidsbepaler is hangt af van de contractueel vastgelegde afspraken tussen de betrokkenen. Als zij schriftelijk met elkaar zijn overeengekomen dat het bestuur van de accountantsorganisatie in handen is van één of meer van hen, zijn deze laatstgenoemde personen beleidsbepaler. Als ze geen schriftelijke afspraken hebben gemaakt, zijn alle personen die partij zijn bij de overeenkomst bestuurder en daarmee beleidsbepaler.

Organisatievorm met rechtspersoonlijkheid
Bij een organisatievorm met rechtspersoonlijkheid (zoals een besloten vennootschap (B.V.), naamloze vennootschap (N.V.), stichting, coöperatie, vereniging) geldt dat ten minste diegenen die als bestuurder zijn ingeschreven in het handelsregister de beleidsbepalers zijn.

Feitelijk leidinggevenden

Voor de vraag wie als beleidsbepaler moet worden aangemerkt is niet alleen de formele situatie, maar ook de feitelijke situatie bepalend. Ook diegenen die niet formeel, maar wel feitelijk de dagelijkse leiding van de accountantsorganisatie hebben, kwalificeren als beleidsbepaler.

Een persoon kan niet zowel beleidsbepaler als medebeleidsbepaler zijn bij dezelfde accountantsorganisatie. Een persoon die te classificeren is als zowel beleidsbepaler als medebeleidsbepaler wordt aangemerkt als beleidsbepaler en niet als medebeleidsbepaler.

Zie ook Medebeleidsbepaler

Beleidsregel betrouwbaarheidstoetsing

Zie Betrouwbaarheidstoetsing

Bestuurlijke boete

Bij bepaalde overtredingen kan de AFM een bestuurlijke boete opleggen (artikel 54, eerste lid van de Wta). Bijvoorbeeld wanneer een accountantsorganisatie er onvoldoende voor heeft gezorgd dat haar externe accountants de toepasselijke wet- en regelgeving naleven, of wanneer het stelsel van kwaliteitsbeheersing van de accountantsorganisatie niet voldoet of de accountantsorganisatie niet onafhankelijk is van haar controlecliënten.

De hoogte van de boete hangt onder andere af van de ernst en duur van de overtreding, de mate van verwijtbaarheid en de draagkracht van de overtreder. Als er sprake is van recidive, is dat ook van invloed op de hoogte van de boete. Een bestuurlijke boete kan zowel aan een accountantsorganisatie als aan een bestuurder worden opgelegd.

Publicatie

De AFM maakt het besluit tot het opleggen van een bestuurlijke boete in principe openbaar, tenzij de openbaarmaking strijdig zou kunnen zijn met het doel van het toezicht door de AFM. Voor bepaalde ernstige overtredingen maakt de AFM de opgelegde boete openbaar vijf werkdagen nadat zij het boetebesluit heeft bekendgemaakt aan de betrokken accountantsorganisatie.

Als de accountantsorganisatie een verzoek om een voorlopige voorziening doet, wordt de openbaarmaking opgeschort totdat er een uitspraak is van de voorzieningenrechter (artikel 67, vierde lid, en artikel 68 van de Wta). Voor andere minder ernstige overtredingen maakt de AFM de opgelegde boete openbaar nadat alle bezwaar- en beroepsprocedures zijn doorlopen en de boete onherroepelijk is geworden.

Betrouwbaarheidstoetsing

De betrouwbaarheid van de personen die het dagelijks beleid van een accountantsorganisatie bepalen of mede bepalen dient buiten twijfel te staan (artikel 15, eerste lid, van de Wta). Onder betrouwbaarheid wordt voor de toepassing van de Wta verstaan dat de persoon in kwestie zich onthoudt van gedragingen die naar het oordeel van de AFM het vervullen van de functie van (mede)beleidsbepaler in de weg staan (artikel 1, eerste lid, van de Beleidsregel betrouwbaarheid accountantsorganisaties).

De Wta bepaalt dat een accountantsorganisatie een (mede)beleidsbepaler pas mag benoemen nadat de AFM deze op zijn betrouwbaarheid heeft getoetst en aan de accountantsorganisatie heeft meegedeeld dat de betrouwbaarheid buiten twijfel staat (artikel 15, tweede lid, van de Wta en artikel 5 van het Bta).

De Wta geeft ook aan dat de AFM bij haar oordeelsvorming de volgende voornemens, handelingen en antecedenten (kortweg: antecedenten) in acht dient te nemen:

  • strafrechtelijke antecedenten
  • financiële antecedenten
  • toezichtantecedenten
  • fiscaal bestuursrechtelijke antecedenten
  • overige antecedenten.

Bepaalde strafrechtelijke gedragingen zijn eigenlijk altijd onverenigbaar met de functie van (mede)beleidsbepaler bij een accountantsorganisatie. Dit geldt voor bijvoorbeeld het handelen met voorwetenschap, het plegen van valsheid in geschrifte en witwassen.

Wanneer een kandidaat(mede)beleidsbepaler minder dan acht jaar geleden onherroepelijk is veroordeeld voor een of meer van deze gedragingen, concludeert de AFM per definitie dat de betrouwbaarheid niet (meer) buiten twijfel staat. Bij alle andere gedragingen zal de AFM per geval beoordelen of uit de antecedenten blijkt dat de betrouwbaarheid niet (meer) buiten twijfel staat. De beleidsuitgangspunten die de AFM hanteert bij het toetsen van de betrouwbaarheid zijn vastgelegd in de Beleidsregel betrouwbaarheidstoetsing accountantsorganisaties.

Zie ook Beleidsbepaler en Medebeleidsbepaler

Bevoegdheden AFM

De AFM en de door de AFM aangewezen medewerkers zijn belast met het toezicht op de naleving van de Wta en het Bta. Zij hebben voor het uitoefenen van hun taak een aantal bevoegdheden. Deze bevoegdheden staan in hoofdstuk 5 ‘Toezicht en handhaving’ van de Wta en in hoofdstuk 5 ‘Handhaving’ van de Algemene wet bestuursrecht (Awb).

De belangrijkste bevoegdheden van de AFM zijn:

  • inlichtingen vorderen,
  • inzage vorderen in documenten
  • documenten kopiëren
  • plaatsen betreden.

In de Awb staat bovendien dat iedereen van wie de AFM medewerking vordert, verplicht is die medewerking te verlenen binnen een door de AFM gestelde redelijke termijn, ook wanneer deze informatie er toe kan leiden dat de AFM over gaat tot handhaving.

Boete

Zie Bestuurlijke boete

Bta

Het Besluit toezicht accountantsorganisaties (Bta) geeft uitvoering aan enkele hoofdnormen die zijn opgenomen in de Wta. Zo is bijvoorbeeld in de Wta bepaald dat een accountantsorganisatie moet beschikken over een stelsel van kwaliteitsbeheersing. Vervolgens zijn in het Bta nadere en meer gedetailleerde regels gesteld ten aanzien van de kwaliteitsbeheersing en het stelsel van kwaliteitsbeheersing.

Controlecliënt

De onderneming of instelling die aan een accountantsorganisatie opdracht geeft tot een wettelijke controle (artikel 1, eerste lid, onderdeel e, van de Wta).

De controlecliënt is dus een onderneming of instelling waarbij de accountantscontrole van de jaarrekening of andere financiële verantwoording op grond van de Wta wordt aangemerkt als wettelijke controle.

Zie ook Wettelijke controle

Controledossier

Het geheel van gegevens en bescheiden die zijn vastgelegd tijdens het uitvoeren van een wettelijke controle en waarop de externe accountant zijn verklaring baseert (artikel 1 van het Bta).

Zie ook het AFM-artikel in Accountancynieuws: ‘Vier kenmerken goed controledossier’.

Controleverklaring

Zie Accountantsverklaring

Eisen aan beleidsbepalers en medebeleidsbepalers

De Wta bepaalt dat beleidsbepalers en medebeleidsbepalers aan een aantal eisen moeten voldoen. Hieronder staat een schematische weergave van de eisen en vervolgens een toelichting.

 

  Betrouwbaar Deskundig Vakbekwaam
Meerderheid beleidsbepalers X

X

X
Alle beleidsbepalers X X -
Medebeleidsbepalers X -

-

Betrouwbaarheid beleidsbepalers en medebeleidsbepalers

De betrouwbaarheid van beleidsbepalers en medebeleidsbepalers moet buiten twijfel staan (artikel 15 van de Wta). De AFM onderzoekt de betrouwbaarheid van de personen die worden aangemerkt als beleidsbepaler of medebeleidsbepaler.

Zie verder: betrouwbaarheidstoetsing

Deskundigheid beleidsbepalers

Alle beleidsbepalers moeten deskundig zijn ten aanzien van het stelsel van kwaliteitsbeheersing van de eigen accountantsorganisatie (artikel 16, eerste lid, van de Wta). Zij moeten het eigen stelsel kennen, de vaardigheid hebben om het stelsel te kunnen organiseren en kunnen beoordelen of het stelsel voldoet aan de wet- en regelgeving.

Vakbekwaamheid beleidsbepalers

De meerderheid van de beleidsbepalers moet vakbekwaam zijn. Als er twee beleidsbepalers zijn, moet ten minste één van hen vakbekwaam zijn (artikel 16, tweede lid, van de Wta).

Een vakbekwame beleidsbepaler:

  • Is een registeraccountant, een Accountant-Administratieconsulent met certificeringsbevoegdheid of een natuurlijk persoon die aan de vakbekwaamheidseisen voldoet die gelijkwaardig zijn aan de regels over vakbekwaamheid van externe accountants (buitenlandse accountants).
  • Houdt zich aan wet- en regelgeving die op een registeraccountant of Accountant-Administratieconsulent met certificeringsbevoegdheid van toepassing is.
  • Heeft minimaal de driejarige praktijkstage als onderdeel van de opleiding gevolgd of heeft daarmee vergelijkbare ervaring met controles opgedaan.

Van een registeraccountant of Accountant-Administratieconsulent mag worden verwacht dat hij zich houdt aan de wet- en regelgeving die op een registeraccountant of Accountant-Administratieconsulent van toepassing is. Als het gaat om vakbekwaamheid moet de registeraccountant of Accountant-Administratieconsulent in het bijzonder voldoen aan de verplichting tot permanente educatie.

De achtergrond van de vakbekwaamheidseis is dat (mede)beleidsbepalers voor het opzetten en in stand houden van een adequaat stelsel van kwaliteitsbeheersing inzicht nodig hebben in de werkzaamheden waarvan de kwaliteit geborgd dient te worden. Daarnaast is het belangrijk dat zij in staat zijn om een inhoudelijk oordeel te vormen over de aanvaarding en de uitvoering van wettelijke controles, gegeven de mogelijk grote gevolgen als een onjuiste controleverklaring wordt afgegeven. Ervaring met het uitvoeren van controles draagt hieraan bij.

De Wta vereist niet dat een beleidsbepaler ook is ingeschreven als externe accountant. Het is wel mogelijk dat iemand zowel is ingeschreven als (mede)beleidsbepaler alsook als externe accountant.

Zie ook Beleidsbepaler en Medebeleidsbepaler

Europese Economische Ruimte (EER)

Tot de EER behoren alle landen van de Europese Unie en Liechtenstein, Noorwegen en IJsland.

Externe accountant

De natuurlijke persoon die werkzaam is bij of verbonden is aan een accountantsorganisatie, en die verantwoordelijk is voor de uitvoering van een wettelijke controle (artikel 1, eerste lid, onderdeel f, van de Wta).

De accountantsorganisatie wijst voor iedere opdracht tot het verrichten van een wettelijke controle één externe accountant aan die – ongeacht of er ook andere accountants bij de opdracht zijn betrokken – verantwoordelijk is voor de uitvoering van de opdracht namens de accountantsorganisatie en die de controleverklaring afgeeft. Vanuit het oogpunt van transparantie ondertekent deze externe accountant de controleverklaring op eigen naam en vermeldt daarbij de accountantsorganisatie
waarbij hij werkzaam is of waaraan hij is verbonden. Voor het maatschappelijke verkeer is het dan duidelijk welke persoon de verantwoordelijkheid draagt voor de controle.

Met externe accountants die werkzaam zijn bij een accountantsorganisatie worden accountants in loondienst bedoeld.

Met externe accountants die aan een accountantsorganisatie zijn verbonden worden accountants bedoeld die controles verrichten op basis van een andere overeenkomst dan een arbeidsovereenkomst met de accountantsorganisatie.

Verplichte inschrijving in register AFM

Een accountantsorganisatie wijst voor de uitvoering van elke opdracht tot het verrichten van een wettelijke controle een externe accountant aan. De accountantsorganisatie draagt deze externe accountants voor ter inschrijving in het openbaar register van de AFM. Alleen accountants die zijn ingeschreven als externe accountant in het openbaar register van de AFM mogen worden aangewezen voor de uitvoering van wettelijke controles.

Gedrags- en beroepsregels

Iedere registeraccountant en Accountant-Administratieconsulent moet zich houden aan de regels van de beroepsorganisatie voor accountants. Dit geldt dus ook voor externe accountants. De Wta stelt dat de externe accountant moet voldoen aan de regels voor vakbekwaamheid, objectiviteit, integriteit en onafhankelijkheid, (artikel 25 en 25a van de Wta).

Geheimhoudingsplicht

Zowel voor de accountantsorganisatie als voor de externe accountant geldt op grond van de Wta een geheimhoudingsplicht ten aanzien van vertrouwelijke gegevens (artikel 20, respectievelijk artikel 26 van de Wta).

Accountantsorganisatie

Een accountantsorganisatie die bij het verrichten van wettelijke controles de beschikking krijgt over vertrouwelijke gegevens is verplicht deze geheim te houden. Dit geldt niet wanneer een wettelijk voorschrift de organisatie tot mededeling verplicht. Dit is bijvoorbeeld het geval als de AFM ten behoeve van het toezicht op de Wta inlichtingen vordert van een accountantsorganisatie.

De accountantsorganisatie zal ook toegang tot alle relevante informatie met betrekking tot haar voormalige controlecliënt moeten verschaffen wanneer de opvolgende externe accountant in het kader van die opvolgende wettelijke controle hierom vraagt. De accountantsorganisatie geeft in het stelsel van kwaliteitsbeheersing aan hoe zij het geheimhouden van vertrouwelijke gegevens waarborgt.

Externe accountant

Ten aanzien van de externe accountant stelt de Wta dat gegevens die de accountant tijdens het verrichten van een wettelijke controle ter beschikking krijgt en waarvan hij het vertrouwelijke karakter kent of redelijkerwijs moet vermoeden, geheimhoudt, tenzij een wettelijk voorschrift hem tot mededeling verplicht.

Een specifieke uitzondering op de geheimhoudingsplicht betreft de verplichting een redelijk vermoeden van fraude van materieel belang te melden aan een politieambtenaar of een officier van justitie. De melding hoeft alleen te worden gedaan als de cliënt in de ogen van de externe accountant geen of ontoereikende maatregelen heeft genomen om de fraude ongedaan te maken en om herhaling te voorkomen (artikel 37 van het Bta).

Groep

Een economische eenheid waarin rechtspersonen en vennootschappen organisatorisch zijn verbonden (artikel 24b van Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek).

De AFM verleent de vergunning voor het verrichten van wettelijke controles aan een enkele entiteit en niet aan een groep met daaraan verbonden rechtspersonen of vennootschappen. Elke rechtspersoon of vennootschap behorende tot een groep dient een eigen vergunning aan te vragen en te hebben verkregen als zij wettelijke controles wil gaan verrichten.

Twee of meer organisaties kunnen echter wel een samenwerkingsverband aangaan. Het samenwerkingsverband kan dan een vergunning aanvragen en overeenkomsten met cliënten aangaan, mits het een zelfstandig organisatorisch verband is.

Incidentmelding

Een accountantsorganisatie stelt procedures en regels vast over de omgang met en vastlegging van incidenten die ernstige gevolgen hebben voor de integere uitoefening van haar bedrijf (artikel 32, tweede lid, van het Bta). Dat wil zeggen dat het gaat om incidenten (feiten en omstandigheden) die integriteitsrisico’s met zich kunnen meebrengen.

Integriteitrisico’s zijn:

  • betrokkenheid van de accountantsorganisatie, de externe accountants of andere medewerkers bij strafbare feiten en andere wetsovertredingen die het vertrouwen in de accountantsorganisatie of in de financiële markten kunnen schaden
  • verstrengeling van tegenstrijdige belangen
  • relaties met cliënten die het vertrouwen in de accountantsorganisatie of in de financiële markten kunnen schaden.

Meldingsplicht

Deze incidenten kunnen verband houden met wettelijke controleopdrachten, maar dat hoeft niet. Voor incidenten die ernstige gevolgen hebben voor de integere uitoefening van het accountantsbedrijf geldt een meldingsplicht (artikel 32, vierde lid, van het Bta).

Een uitgebreide toelichting op incidenten en integriteitsrisico’s vindt u in de interpretatie Incidentmeldingen.

Kosten toezicht op accountantsorganisaties

De bekostiging van het toezicht op accountantsorganisaties is geregeld in de Wet bekostiging financieel toezicht (Wbft).

Kwaliteitsbeheersing (stelsel van)

De Wta bepaalt dat:

  • de accountantsorganisatie beschikt over een stelsel van kwaliteitsbeheersing (artikel 18, eerste lid, van de Wta)
  • het stelsel van kwaliteitsbeheersing zodanig is ingericht dat de werkzaamheden betreffende de controle te allen tijde plaatsvinden onder de verantwoordelijkheid van een externe accountant (artikel 18, tweede lid, van de Wta).

In het Bta worden nadere regels gesteld ten aanzien van de kwaliteitsbeheersing en het stelsel van kwaliteitsbeheersing met het oog op de bevordering van het vertrouwen in de financiële markten, de waarborging van het publieke belang van de accountantsverklaring en het toezicht op de naleving van de Wta (artikel 18, derde lid, van de Wta). Voor accountantsorganisaties die wettelijke controles verrichten bij organisaties van openbaar belang zijn aanvullende regels opgesteld (artikel 22 van de Wta).

Het stelsel van kwaliteitsbeheersing geeft aan hoe de accountantsorganisatie de kwaliteit van de uitvoering van wettelijke controles beheerst. Dit betekent dat de beschrijving van het stelsel van kwaliteitsbeheersing maatwerk is. Het is toegesneden op de accountantsorganisatie.

Een beschrijving van het stelsel van kwaliteitsbeheersing waarin alleen de bepalingen uit wet- en regelgeving worden herhaald voldoet niet. De accountantsorganisatie moet aangeven hoe zij invulling geeft aan deze bepalingen. Uiteraard is het wel mogelijk om een standaard beschrijving van een stelsel van kwaliteitsbeheersing als basis te gebruiken voor de beschrijving van het eigen stelsel.

Eisen aan het stelsel van kwaliteitsbeheersing

Uit artikelen 8 en 22 van het Bta volgt dat het stelsel moet voldoen aan de volgende eisen:

  • het is beschreven
  • het is schriftelijk vastgelegd
  • het wordt ten minste zeven jaar na vastlegging bewaard
  • het wordt meegedeeld aan alle medewerkers
  • het is toegankelijk voor alle medewerkers
  • het wordt regelmatig geactualiseerd
  • het wordt aangepast als blijkt dat dit noodzakelijk is naar aanleiding van interne kwaliteitsbewaking, incidenten of externe toetsingen
  • het wordt nageleefd.

Inhoud van het stelsel van kwaliteitsbeheersing

Het stelsel van kwaliteitsbeheersing omvat onder meer de door de accountantsorganisatie voorgeschreven standaarden, beschrijvingen en procedures voor:

  • het zorgdragen voor de naleving van wet- en regelgeving door externe accountants
  • het geheimhouden van vertrouwelijke gegevens
  • het accepteren en uitvoeren van opdrachten
  • het waarborgen van de onafhankelijkheid van de accountantsorganisatie
  • het waarborgen van een beheerste en integere bedrijfsvoering
  • de wijze waarop de accountantsorganisatie de naleving van de voorgeschreven standaarden, beschrijvingen en procedures waarborgt door kwaliteitsbewaking.

Kwaliteitsbeoordelaar

Een kwaliteitsbeoordelaar is een registeraccountant of een Accountant-Administratieconsulent ten aanzien van wie in het accountantsregister een aantekening is geplaatst als bedoeld in artikel 36, tweede lid, onderdeel i, van de Wet op het accountantsberoep die niet is betrokken bij de uitvoering van de wettelijke controle die hij beoordeelt (artikel 19, tweede lid, van het Bta).

De aantekening wil zeggen dat de accountant certificeringsbevoegd is en dus controleverklaringen mag afgeven als uitkomst van een wettelijke controle. Een kwaliteitsbeoordelaar is de persoon die een (opdrachtgerichte) kwaliteitsbeoordeling, vaak aangeduid als ‘OKB’, uitvoert.

Zie ook Kwaliteitsbeoordeling

Kwaliteitsbeoordeling

Een beoordeling van een wettelijke controle door een kwaliteitsbeoordelaar met als doel te beoordelen of de externe accountant in redelijkheid tot het oordeel heeft kunnen komen, zoals dat blijkt uit de door hem af te geven accountantsverklaring (artikel 19, tweede lid, van het Bta).

Een kwaliteitsbeoordeling is verplicht voor alle wettelijke controles bij OOB’s en voor wettelijke controles bij niet-OOB’s die voldoen aan de toetsingscriteria die de accountantsorganisatie heeft opgesteld.

De kwaliteitsbeoordelaar betrekt ten minste in zijn beoordeling:

  1. De mondelinge en schriftelijke informatie van de desbetreffende externe accountant.
  2. De gecontroleerde financiële verantwoording.
  3. De voornaamste bevindingen van de uitgevoerde controlewerkzaamheden en de uit deze bevindingen getrokken conclusies.
  4. Het oordeel van de externe accountant, zoals dat blijkt uit de door hem af te geven accountantsverklaring; voor kwaliteitsbeoordelingen van wettelijke controles bij OOB’s zijn specifieke aspecten benoemd die door de kwaliteitsbeoordelaar moeten worden beoordeeld (artikel 19, vijfde lid, Bta).

Aan het einde van zijn beoordeling bespreekt de kwaliteitsbeoordelaar de uitkomst van zijn kwaliteitsbeoordeling met de externe accountant. Als nodig kan de externe accountant naar aanleiding van die bespreking aanvullende controlewerkzaamheden verrichten. Als de kwaliteitsbeoordelaar en de externe accountant het niet eens zijn voor de uitkomst van de kwaliteitsbeoordeling, dan moeten zij de procedure volgen die de accountantsorganisatie daarvoor heeft vastgesteld.

De kwaliteitsbeoordeling is voltooid zodra de uitkomst van de kwaliteitsbeoordeling is meegedeeld aan de compliance officer of beleidsbepalers van de accountantsorganisatie. Pas als de kwaliteitsbeoordeling is voltooid, geeft de externe accountant zijn accountantsverklaring af.

Last onder dwangsom

De AFM kan een last onder dwangsom opleggen aan een accountantsorganisatie die bepaalde wettelijke voorschriften overtreedt (artikel 53 van de Wta).

Een last onder dwangsom is een aanwijzing (last) aan een accountantsorganisatie om een bepaalde overtreding te beëindigen of om herhaling ervan te voorkomen op straffe van een dwangsom. Wanneer de accountantsorganisatie niet voldoet aan wat in de aanwijzing is gespecificeerd, moet zij het in het besluit bepaalde bedrag betalen per tijdseenheid dat de overtreding voortduurt. De AFM kan een last onder dwangsom zowel aan een accountantsorganisatie als aan een bestuurder opleggen.

Publicatie

De AFM maakt een besluit tot het opleggen van een last onder dwangsom openbaar wanneer de dwangsom wordt verbeurd, oftewel wanneer er niet binnen de gestelde termijn aan de aanwijzing is voldaan (artikel 69 van de Wta). De AFM hoeft het besluit niet openbaar te maken wanneer dit in strijd is of zou kunnen zijn met het doel van het toezicht door de AFM. Als er een verzoek om een voorlopige voorziening wordt gedaan, schort de AFM de openbaarmaking op totdat er een uitspraak is van de voorzieningenrechter.

Medebeleidsbepaler

In het algemeen geldt dat personen die geen beleidsbepaler zijn maar die wel invloed van betekenis kunnen uitoefenen op de dagelijkse leiding van de accountantsorganisatie worden aangemerkt als medebeleidsbepalers.

Medebeleidsbepalers zijn daarmee:  

  • De personen die formeel een positie bekleden in het orgaan dat toezicht houdt op het bestuur van de accountantsorganisatie.

  • De personen die meer dan 50% van de stemrechten en/of kapitaal hebben in de accountantsorganisatie en geen beleidsbepaler zijn.

  • Als de accountantsorganisatie deel uit maakt van een groep:
    • De personen die de positie van bestuurder van het hoofd van de groep en eventueel boven de accountantsorganisatie geplaatste tussenholding(s) bekleden en geen beleidsbepaler zijn.
    • De personen die de positie van toezichthouder op het bestuur van de groep en eventueel boven de accountantsorganisatie geplaatste tussenholding(s) bekleden en die geen beleidsbepaler zijn.
  • Andere personen die feitelijk invloed van betekenis kunnen uitoefenen op de dagelijkse leiding van de accountantsorganisatie.

Een persoon kan niet zowel beleidsbepaler als medebeleidsbepaler zijn bij dezelfde accountantsorganisatie. Een persoon die te classificeren is als zowel beleidsbepaler als medebeleidsbepaler wordt aangemerkt als beleidsbepaler en niet als medebeleidsbepaler.

Toezichthoudend orgaan op het bestuur

Medebeleidsbepalers zijn onder meer de personen die formeel een positie bekleden in het toezichthoudend orgaan op het bestuur van de accountantsorganisatie. Of er sprake is van een formele positie in het toezichthoudend orgaan hangt af van wat schriftelijk is vastgelegd in contracten, statuten of reglementen. De naam van het toezichthoudend orgaan is niet belangrijk. Het gaat om de functie die het orgaan of de leden van het orgaan vervullen.

Bij een maatschap of andere vorm zonder rechtspersoonlijkheid zijn de contractuele afspraken tussen personen bepalend. Als alleen een afzonderlijk bestuur is benoemd en geen toezichthoudend orgaan is aangesteld, zijn alle andere personen die partij zijn bij de overeenkomst medebeleidsbepaler. Bij een rechtspersoon bepalen statutaire of contractuele afspraken of er sprake is van een toezichthoudend orgaan. Toezichthouders zijn in ieder geval, maar niet uitsluitend, diegenen die als zodanig zijn ingeschreven in het handelsregister.

Meerderheid stemrechten en/of kapitaal

Personen die meer dan 50% van de stemrechten en/of kapitaal hebben in de accountantsorganisatie zijn medebeleidsbepalers. Welke personen stemrechten hebben in de accountantsorganisatie is afhankelijk van de vorm van de accountantsorganisatie en de afspraken die hierover zijn vastgelegd in statuten en/of samenwerkingsovereenkomsten.

Andere personen

Tot de medebeleidsbepalers behoren naast de specifiek benoemde personen ook andere personen die invloed van betekenis kunnen uitoefenen op de dagelijkse leiding van de accountantsorganisatie, bijvoorbeeld op grond van hun expertise. Het kan gaan om personen binnen de accountantsorganisatie, bijvoorbeeld een hoofd Vaktechniek, vestigingsleiders of regiomanagers, maar ook om personen buiten de organisatie, bijvoorbeeld leden van een Raad van Advies. Personen die uitsluitend uitvoering geven aan door anderen bepaald beleid zijn geen medebeleidsbepalers.

Het is aan de accountantsorganisatie zelf om vast te stellen of er naast de toezichthouders en meerderheidsaandeelhouders ook andere personen zijn die invloed van betekenis uitoefenen op de dagelijkse leiding van de accountantsorganisatie en daarmee medebeleidsbepalers zijn.

Zie ook Beleidsbepaler

Medewerkers

Externe accountants en overige personen die werkzaam zijn bij of verbonden zijn aan een accountantsorganisatie en die zijn betrokken bij de uitvoering van wettelijke controles (artikel 1 van het Bta).

NBA

De Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants (NBA) is de bij de Wet op het accountantsberoep ingestelde organisatie, die volgens artikel 3 van die wet als taken heeft:

  • Het bevorderen van een goede beroepsuitoefening door accountants, onder meer door het vaststellen van beroepsreglementering.
  • Het behartigen van de gemeenschappelijke belangen van accountants.
  • Zorgdragen voor de eer van de stand van de accountants.
  • Zorg dragen voor de praktijkopleiding tot accountant.

De NBA is voortgekomen uit de fusie tussen het Nederlands Instituut van Registeraccountants (NIVRA) en de Nederlandse Orde van Accountants-Administratieconsulenten (NOvAA).

Netwerk

Een netwerk is een samenwerkingsverband waartoe de accountantsorganisatie behoort, dat duidelijk is gericht op het delen van winst of kosten of waarbij duidelijk sprake is van:

  • gemeenschappelijke eigendom, zeggenschap of bestuur
  • gezamenlijk beleid en procedures met betrekking tot kwaliteitsbeheersing
  • een gezamenlijke bedrijfsstrategie
  • een gemeenschappelijke merknaam
  • het delen van een aanzienlijk deel van de bedrijfsmiddelen

(artikel 1, eerste lid, onderdeel j, van de Wta)

Deze opsomming van omstandigheden is niet cumulatief. Zodra aan één van de beschreven omstandigheden is voldaan, is sprake van een netwerk. Het begrip netwerk is niet beperkt tot de Nederlandse landsgrenzen: ook internationale samenwerkingsverbanden die aan bovenstaande definitie voldoen, worden aangemerkt als netwerk.

Ondertekening controleverklaring

Een controleverklaring wordt uitsluitend ondertekend door één externe accountant en niet door meerdere personen.

De accountantsorganisatie wijst voor iedere opdracht tot het verrichten van een wettelijke controle één externe accountant aan die – ongeacht of er ook andere accountants bij de opdracht zijn betrokken – verantwoordelijk is voor de uitvoering van de opdracht namens de accountantsorganisatie en die de controleverklaring afgeeft. Vanuit het oogpunt van transparantie ondertekent deze externe accountant de controleverklaring op eigen naam en vermeldt daarbij de accountantsorganisatie waarbij hij werkzaam is of waaraan hij is verbonden. Voor het maatschappelijke verkeer is het dan duidelijk welke persoon de verantwoordelijkheid draagt voor de controle.

Uiteraard kan de deelname van andere accountants in het controleteam bijdragen aan de kwaliteit van de wettelijke controle. Echter, wanneer twee of meerdere handtekeningen onder de controleverklaring zouden staan, schept dit naar het oordeel van de AFM richting het maatschappelijk verkeer te veel onduidelijkheid over wie de verantwoordelijkheid voor de controle draagt. De AFM ziet daarom graag dat de externe accountant op een andere wijze duidelijk maken aan gebruikers van financiële verantwoordingen hoe hij de wettelijke controle heeft uitgevoerd en hoe het controleteam was samengesteld.

OOB

Zie Organisatie van openbaar belang

Openbare waarschuwing

Bij bepaalde overtredingen van een accountantsorganisatie kan de AFM een openbare waarschuwing geven, zonodig onder vermelding van de overwegingen die tot de waarschuwing hebben geleid (artikel 64 van de Wta).

Het gaat hierbij om overtredingen van een verbodsbepaling in de Wta, bijvoorbeeld het verrichten van wettelijke controles zonder vergunning van de AFM. Als de AFM besluit tot een openbare waarschuwing stelt zij de accountantsorganisatie hiervan vooraf op de hoogte.

Volgens artikel 65, tweede lid van de Wta vermeldt de AFM daarbij in ieder geval:

  • de geconstateerde overtreding
  • de inhoud van de openbaarmaking
  • de gronden waarop het besluit tot berust
  • de wijze waarop en de termijn waarna de openbare waarschuwing zal worden uitgevaardigd.

Organisatie van openbaar belang (OOB)

Organisaties van openbaar belang zijn ondernemingen of instellingen wier omvang of functie in het maatschappelijk verkeer van zodanige aard is dat een ondeugdelijk uitgevoerde wettelijke controle van de financiële verantwoording een aanmerkelijke invloed kan hebben op het vertrouwen in de publieke functie van de accountantsverklaring (artikel 2 Wta).

In artikel 1, eerste lid, onderdeel l, van de Wta zijn specifieke ondernemingen en instellingen aangemerkt als organisatie van openbaar belang:

  • een in Nederland gevestigde rechtspersoon naar Nederlands recht waarvan effecten zijn toegelaten tot de handel op een gereglementeerde markt als bedoeld in artikel 1:1 van de Wet op het financieel toezicht
  • een bank met zetel in Nederland als bedoeld in artikel 1:1 van de Wet op het financieel toezicht waaraan een vergunning is verleend ingevolge die wet.
  • een centrale kredietinstelling met zetel in Nederland als bedoeld in artikel 1:1 van de Wet op het financieel toezicht waaraan een vergunning is verleend ingevolge die wet
  • een verzekeraar als bedoeld in artikel 1:1 van de Wet op het financieel toezicht met zetel in Nederland, niet zijnde een verzekeraar met beperkte risico-omvang als bedoeld in dat artikel
  • een onderneming, instelling of openbaar lichaam, behorende tot een van de ingevolge artikel 2 van de Wta aangewezen categorieën; tot op heden zijn deze categorieën nog niet aangewezen.

Zie ook Wettelijke controle.

Organisatievorm

De Wta stelt geen eisen aan de juridische vorm van de accountantsorganisatie. De accountantsorganisatie kan dus de vorm hebben van een eenmanszaak, een maatschap, een besloten vennootschap, naamloze vennootschap of een ander samenwerkingsverband zijn.

Raad voor Toezicht

De Raad voor Toezicht van de NBA houdt toezicht op de kwaliteit van de beroepsuitoefening door Accountants-Administratieconsulenten (AA’s) en registeraccountants. Hiertoe onderwerpt de Raad accountantspraktijken en accountantsafdelingen periodiek aan een kwaliteitsbeoordeling. De Raad voor Toezicht is sinds 1 januari 2013 de opvolger van het College Kwaliteitsonderzoek van het NIVRA en Raad van Toezicht Beroepsuitoefening AA’s van de NOvAA.

Register accountantsorganisaties

In het Register accountantsorganisaties staan alle accountantsorganisaties waaraan de AFM een Wta-vergunning heeft verleend, zowel de organisaties met een OOB- als met een niet-OOB-vergunning.

In dit register staan ook externe accountants. Een externe accountant wordt ingeschreven op voordracht van de accountantsorganisatie waarbij hij werkzaam is of waaraan hij verbonden is.

Register auditorganisaties van een derde land

In het Register auditorganisaties derde land staan auditorganisaties van een derde land die verklaringen afgeven bij jaarrekeningen van ondernemingen uit een derde land waarvan effecten worden verhandeld op een effectenmarkt in Nederland en die een registratie hebben aangevraagd bij de AFM.

Ook de bij de auditorganisatie werkzame of eraan verbonden auditors die betrokken zijn bij het afgeven van bovengenoemde verklaringen staan in dit register. Een auditor van een derde land wordt ingeschreven op voordracht van de auditorganisatie.

Richtlijn

Waar in de Wta wordt verwezen naar ‘de richtlijn’ wordt bedoeld de Europese richtlijn over wettelijke controles van jaarrekeningen en geconsolideerde jaarrekeningen te weten: richtlijn nr. 2006/43/EG van het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie van 17 mei 2006 betreffende de wettelijke controles van jaarrekeningen en geconsolideerde jaarrekeningen, tot wijziging van de Richtlijnen 78/660/EEG en 83/349/EEG van de Raad, en houdende intrekking van Richtlijn 84/253/EEG van de Raad (PbEU L 157).

SRA

Samenwerkende Registeraccountants & Accountants-Administratieconsulenten (SRA) is een netwerkorganisatie van 370 zelfstandige accountantskantoren met 900 vestigingen in Nederland (bron: www.sra.nl).

Meer dan de helft van het aantal Wta-vergunninghouders is aangesloten bij SRA. SRA biedt de aangesloten kantoren praktische en strategische ondersteuning voor de bedrijfsvoering van deze kantoren. Als onderdeel van deze ondersteuning voert SRA kwaliteitstoetsingen uit bij de aangesloten kantoren. Daarmee stelt SRA zich ten doel stelt een doeltreffende bijdrage te leveren aan de uitvoering door de AFM van het toezicht op de naleving van de Wta. In dit kader heeft de AFM met SRA een convenant afgesloten en maakt de AFM gebruik van de uitkomsten van de SRA-kwaliteitstoetsingen in haar toezicht.

Stemrecht (houden van)

Artikel 16a van de Wta luidt:

De meerderheid van de stemrechten in een accountantsorganisatie wordt gehouden door:

  • accountantsorganisaties
  • auditkantoren
  • natuurlijke personen die voldoen aan de krachtens artikel 25 te stellen regels inzake vakbekwaamheid van externe accountants of aan regels die daaraan gelijkwaardig zijn.

De eis ten aanzien van de meerderheid van de stemrechten geldt voor alle beslissingen binnen de accountantsorganisatie. De natuurlijke personen genoemd in artikel 16a van de Wta zijn registeraccountants, Accountant-Administratieconsulenten, of personen die voldoen aan door andere lidstaten te stellen regels.

In het geval dat de aandelen in een accountantsorganisatie gecertificeerd zijn en de stemrechten daarmee in handen zijn van een Stichting Administratiekantoor, moet de meerderheid van de bestuurders in de Stichting Administratiekantoor voldoen aan de eisen van artikel 16a van de Wta.

Transparantieverslag

In artikel 30 van het Bta wordt bepaald dat accountantsorganisaties die wettelijke controles bij organisaties van openbaar belang (OOB’s) uitvoeren binnen drie maanden na afloop van het boekjaar een transparantieverslag moeten opstellen.

De accountantsorganisatie plaatst het transparantieverslag op haar website en houdt het verslag daar gedurende ten minste een jaar toegankelijk.

Een transparantieverslag is bedoeld om het publiek inzicht te geven in de structuur, de inrichting, het bestuur en het daadwerkelijk functioneren van de accountantsorganisatie. In het Bta (artikel 30, eerste lid) staat beschreven wat de minimale inhoud van het transparantieverslag dient te zijn.

Vergunningplicht

Accountantsorganisaties moeten een vergunning hebben voor het verrichten van wettelijke controles (artikel 5, eerste lid, van de Wta). Wie zonder vergunning wettelijke controles verricht, begaat een economisch delict en is dus strafbaar.

Onder het verrichten van wettelijke controles wordt verstaan: het aanvaarden van een opdracht tot wettelijke controle en het uitvoeren van de uit de opdracht voortvloeiende werkzaamheden.

Onderscheid OOB/niet-OOB

De Wta maakt onderscheid tussen wettelijke controles bij organisaties van openbaar belang (OOB-cliënten) en wettelijke controles bij overige ondernemingen en instellingen (niet-OOB-cliënten). Voor het verrichten van wettelijke controles bij OOB-cliënten is een OOB-vergunning nodig. Hiermee mag een accountantsorganisatie wettelijke controles verrichten bij OOB- en niet-OOB-cliënten. Met een niet-OOB-vergunning mag de accountantsorganisatie alleen wettelijke controles verrichten bij niet-OOB-cliënten.

Niet-vergunningplichtige werkzaamheden

Niet alle werkzaamheden van accountantsorganisaties vallen onder de vergunningplicht. Accountantswerkzaamheden die in de Wta niet worden aangemerkt als het verrichten van wettelijke controles, mogen zonder vergunning worden verricht. Dit geldt voor het afgeven van verklaringen bij andere verantwoordingen dan die in de Wta worden genoemd, bijvoorbeeld subsidieverklaringen en inbrengverklaringen. Verder betreft het werkzaamheden als vrijwillige controles, beoordelingsopdrachten, samenstellingopdrachten, duediligenceonderzoeken, mededelingen in prospectussen bij emissies, forensische werkzaamheden en advieswerkzaamheden.

Zie ook Vrijwillige controle, Wettelijke controle en Organisatie van openbaar belang (OOB)

Vrijwillige controle

In artikel 1, eerste lid, onderdeel o, van de Wta wordt een vrijwillige controle gedefinieerd als: een niet bij of krachtens de wet verplichte controle van financiële verantwoordingen van ondernemingen of instellingen die inhoudelijk overeenkomt met een wettelijke controle.

Wettelijke controle

In artikel 1, eerste lid, onderdeel p, van de Wta wordt het begrip wettelijke controle gedefinieerd als: een controle van een financiële verantwoording van een onderneming of instelling ten behoeve van het maatschappelijke verkeer die verplicht is gesteld bij of krachtens de in de bijlage bij de Wta genoemde wettelijke bepalingen.

Een wettelijke controle is dus een accountantscontrole van een financiële verantwoording van een onderneming of instelling ten behoeve van het maatschappelijke verkeer, zoals een jaarrekening.

Wtra

Zelfstandig optredend organisatorisch verband

Om in aanmerking te komen voor een Wta-vergunning moet een organisatie die een vergunning aanvraagt zelfstandig in het maatschappelijk verkeer optreden als organisatorisch verband.

Dat wil zeggen dat de organisatie:

  • een eigen naam voert
  • zelf overeenkomsten kan aangaan
  • kan beschikken over een aan haar gebonden vermogen.

Bij de ‘eigen naam’ van de accountantsorganisatie gaat het om de statutaire naam van de accountantsorganisatie of de naam vermeld in de maatschapsovereenkomst. Dit is ook de naam waaronder de organisatie is ingeschreven in het Handelsregister van de Kamer van Koophandel. Onder deze naam wordt de accountantsorganisatie na vergunningverlening opgenomen in het register. De opdrachten voor wettelijke controles worden onder deze naam aangegaan en het is de naam die de externe accountant moet vermelden bij het afgeven van een verklaring.

Zorgplicht

In artikel 14 van de Wta wordt bepaald dat de accountantsorganisatie er voor moet zorgen dat de voor haar werkzame externe accountants zich houden aan alle eisen die de wet aan externe accountants stelt. Dit wordt ook wel de zorgplicht van de accountantsorganisatie genoemd.

Uit de zorgplicht vloeit voort dat de accountantsorganisatie verantwoordelijk is voor het functioneren van de externe accountant. De wijze waarop de accountantsorganisatie hiervoor zorgt, is echter open en biedt ruimte voor eigen invulling door de accountantsorganisatie. Een belangrijk middel dat de accountantsorganisatie heeft is onder meer het stelsel van kwaliteitsbeheersing.

Informatie delen

Delen via: deel
Alle onderwerpen voor Accountantsorganisaties