FD-column Laura van Geest: Minder Haagse vierkante kilometer, meer visie

Ooit bevoeren we de wereldzeeën en ontwierpen we het internationaal zeerecht – het concept van ‘mare liberum’ is ontsproten aan een Nederlands brein. Ooit stonden we aan de basis van menig financiële innovatie, van wisselbrieven tot verhandelbare aandelen, van termijnhandel tot hypotheken en zee-, transport- en handelsverzekeringen.

Niet allemaal zaken om per se trots op te zijn met de kennis van nu, maar wél ondernemend en naar buiten gericht.

Nationaal navelstaren

Vandaag de dag blijft Nederland nauw verweven met de rest van de wereld. We exporteren ons een slag in de rondte (85% bbp) en zijn een logistiek knooppunt (69% bbp van de importen wordt weer uitgevoerd). Ons netto buitenlands vermogen bedraagt 50% van het bbp. En we reizen er flink op los: 64% van de Nederlanders ging in 2025 ten minste één keer in het buitenland op vakantie.

Ook al spreken Nederlanders hun talen misschien minder dan vroeger, met Engels kom je hier te lande een heel eind.

Zo bezien toch best wel gek dat het tijdens de algemene politieke beschouwingen vooral ‘Nederland, Nederland, Nederland’ was dat de klok sloeg. We zijn voor onze welvaart sterk afhankelijk van het buitenland – en afgaand op ons vakantiegedrag voor ons welzijn toch minstens een beetje. Maar je zou het niet denken. Niet de pot met goud aan het eind van de regenboog, maar de eigen navel was de rode draad in de Tweede Kamer.

Guur en onvoorspelbaar

En als de internationale omgeving nu een baken van rust en vrede was, zou je nog kunnen denken: waarom niet? We weten helaas allemaal beter.

De geopolitieke omgeving is guur en onvoorspelbaar. Er woedt een oorlog op ons eigen continent, terwijl de militaire steun van de Verenigde Staten in het kader van de Navo minder vanzelfsprekend is dan in het verleden. En de Amerikanen mogen dan nog altijd superieur zijn qua wapentuig, hun wereldwijde munitievoorraden zijn laag en het ontbreekt ze aan de capaciteit om dit snel aan te vullen – ongemakkelijk met het oog op de veiligheidsgaranties voor Taiwan.

Het einde van de ‘Pax Americana’ lijkt nabij, en daar hebben we nog geen weerwoord gevonden. Dat weerwoord zal onvermijdelijk om internationale samenwerking vragen.

Niet alleen oplossen

In de internationale strijd wordt alles ingezet als wapen. Strategische autonomie gaat Nederland ook niet in zijn eentje realiseren. In de wereld van big tech en AI spelen schaal en netwerkeffecten een dominante rol. Maar door de vraag te bundelen kan Europa weerwerk bieden aan big tech, en door samen te werken doorbreekt Europa het kip-en-eiprobleem waardoor lokaal aanbod niet van de grond komt.

Klimaatverandering is bij uitstek een probleem dat je als Nederland niet in je eentje kunt oplossen. Met het weer van afgelopen zomer hebben we een voorproefje gekregen van het nieuwe normaal: hittegolven, bosbranden, lage waterstanden.

Cynici constateren dat van de nood een deugd wordt gemaakt. Leveringszekerheid en hoge prijzen stimuleren de transitie naar duurzame energie. Maar er is meer nodig. En voor toeschouwers die moeiteloos zijn doorgestapt van ontkenning naar defaitisme: klimaatadaptatie is duur. Dus hoe meer we vermijden, hoe beter het is. En Nederland of Europa staan hier wereldwijd niet alleen in. China is dan juist een bondgenoot.

Gelijk hebben of krijgen

Geld is macht. Een welvarende economie is nodig om een eigen weg te kunnen kiezen. Hoewel Nederland nu nog prima scoort op allerlei lijstjes – óók in vergelijking met de VS – is een mooie toekomst minder vanzelfsprekend. Nederland is te klein; binnen Europa is de interne markt verbrokkeld, zijn financiële markten gefragmenteerd. Dit maakt het lastig voor start-ups om door te groeien. De schaal ontbreekt qua vraag en financiering. Amerika is dan een aanlokkelijk alternatief.

Dit is geen nieuw verhaal. En in Europa staan deze onderwerpen hoog op de agenda. Denk aan de rapporten van Mario Draghi en Enrico Letta. Of aan de routekaart ‘One Europe, One Market’ van de Europese Commissie, het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie.

Nederland stond vroeger bekend als koopman en dominee. Zelf was ik niet altijd een fan van dat opgeheven vingertje. We zijn maar een klein land, dacht ik, waarna mijn baas mij steevast corrigeerde: Nederland is een middelgrote economie. Binnen de Europese Unie kun je wel gelijk hebben, maar daarmee krijg je nog niet vanzelf gelijk. Dat vraagt een visie en handig manoeuvreren.

Wat een gemiste kans dat deze onderwerpen amper de revue passeerden tijdens de eredienst van de democratie: de algemene politieke beschouwingen. Ik pleit voor een revanche. Binnenkort, tijdens de eredienst van de begroting: de algemene financiële beschouwingen.