FD-column Laura van Geest: 'Regeldruk: bind jezelf vast als een ware Odysseus'

Hartje zomer kwam PwC met een studie naar de kosten van naleving van wet- en regelgeving in Nederland. De raming was niet gering: €16,8 mrd (1,5% van het bbp), de trend is ongunstig. Weliswaar scoort Nederland binnen de Europese Unie een vijfde plek, maar wij worden wel langzaam maar zeker ingehaald. Had je het al niet warm door het weer, dan kun je hier toch ook makkelijk verhit van raken. En het ambtelijke gilde ontziet zichzelf niet, de nalevingsdruk tiert ook welig bij de overheid. Niemand houdt van regels, toch zuchten we eronder. Waarom doen we onszelf dit dan aan?

Allereerst omdat er belangrijke baten te realiseren zijn met regels. Onlangs pleitte Bianca Tetteroo, voorzitter van het Verbond van Verzekeraars, nog voor klimaatbestendiger bouwregels. Als je nu honderdduizend woningen per jaar wilt bouwen, dan zou het toch jammer zijn om te constateren dat ze niet berekend zijn op de toekomst.

Ook nieuwe terreinen, zoals crypto, laten zien dat niet alles vanzelf goed komt – denk aan het faillissement van cryptobeurs FTX. Regels zijn soms botweg nodig. Prima. Maar regeldruk is van alle tijden en verklaart nog niet de opgaande trend. Daarvoor moeten we onszelf eens goed in de spiegel aankijken. Want regels weerspiegelen een samenleving, ze staan er niet los van.

Te veel maatwerk

We zijn welvarender en individualistischer geworden en dat vertaalde zich in verliesaversie, een lagere tolerantie voor pech en meer aandacht voor rechtsbescherming, inspraak en individuele waarborgen. Bij de overheid leidde dat tot het omarmen van maatwerk. Meer en fijnmaziger wetgeving is het gevolg. Een sterkere neiging van eenieder om zijn recht ook te halen maakt het geheel af. En met de opkomst van GenAI wordt dat alleen maar makkelijker.

Als de resultaten vervolgens toch te wensen overlaten, gaat de aandacht niet naar: hoe krijgen we betere uitkomsten? Nee, we gaan het proces nauwgezetter volgen, in de ijdele hoop dat het dan beter uitpakt. Zijn alle stappen gezet en kun je dat ook bewijzen? Die aandacht voor bewijslast zie je terug bij accountants en verslaggevingsregels, bij de overheid in de Wet open overheid. Ook het aantal toezichthouders neemt toe, over het volle spectrum van markt, maatschappelijk middenveld en overheid.

De film The Odyssey biedt mooie inspiratie voor de vraag hoe maat te houden en het eigen gedragsfalen kalt te stellen. Bind jezelf vast aan de mast! Na een tsunami aan wet- en regelgeving in haar vorige periode, stelt de Europese Commissie zich nu een aantal concrete doelen om regeldruk en administratieve lasten te verminderen; 35% administratieve lastenvermindering voor het mkb, 25% minder in het algemeen. Met daarbij een ‘one in, one out’-benadering om te zorgen dat nieuwe initiatieven per saldo geen extra administratieve lasten opleveren.Aanwas nieuwe regels

Het kabinet-Jetten wil jaarlijks minimaal vijfhonderd regels schrappen of vereenvoudigen en komt met een jaarlijkse Vereenvoudigingswet. Maar dat garandeert nog geen daling; als de regels blijven aanjongen heb je vooral minder meer. Afgelopen zomer stuurde minister Heleen Herbert van Economische Zaken een overzicht met ruim vierhonderd te schrappen maatregelen.

Maar vierhonderd is nog geen vijfhonderd. En de vermelde opbrengst van €28 mln over twee jaar steekt ook wat bleekjes af tegen de gerapporteerde aanwas van nieuwe regels. Voor 2026 stond de teller in mei alweer op €33,7 mln, waarvan zo’n €29 mln samenhangend met Europees beleid. Naast berekende lasten is er natuurlijk de ervaren last. Leuker kunnen we het niet maken, wel makkelijker. Dat is in ieder geval een thema waar we als Autoriteit Financiële Markten (AFM) mee aan de slag willen.

Meer commitment

De financiële instellingen zijn geen klanten – zij kunnen niet voor ons kiezen, wij kunnen ze niet weigeren, en het product is elders voorgeschreven. Maar dat hoeft ons niet te weerhouden ons in hen te verplaatsen en ze in termen van een klantreis te benaderen. Dus met helder verwachtingsmanagement, een reikende hand bij nieuwe wetgeving en stabiele vragenlijsten buiten het piekseizoen met terugkoppeling als tegenprestatie. Het zijn maar een paar voorbeelden.

Minder regels vraagt iets van ons allemaal. Zelfbinding kan ons helpen tegen zwakke momenten – denk aan de begrotingsregels – maar dan moet dat commitment wel breed gedragen worden. In het kabinet en in het parlement. In Den Haag en in Brussel. En de afspraak ook echt binden en bijten.