Terug

Provisie en beloning - Financiële dienstverleners

Veelgestelde vragen voor Provisie en beloning - Financiële dienstverleners

Terugboekprovisie in rekening brengen bij de klant, mag dat?

Naar aanleiding van vragen uit de markt wil de AFM haar antwoord toelichten op de vraag van de maand over terugboekprovisie. Deze vraag is opgenomen in de nieuwsbrief voor financieel dienstverleners van 31 oktober 2011. Ook de consumentennieuwsbrief van oktober 2011 gaat in op het onderwerp terugboekprovisie.

In de nieuwsbrief voor financieel dienstverleners van oktober 2011 stelt de AFM zich op het punt dat het ‘terugboekrisico niet achteraf in rekening dient te worden gebracht bij de klant. Door dit wel te doen, betaalt de klant waarschijnlijk te veel. Een dergelijke handelwijze is in strijd met het doel en de strekking van de terugboekregeling en past niet in het huidige beeld van het centraal stellen van het klantbelang.’

De doelstelling van de AFM is om te voorkomen dat de klant dubbel betaalt, of betaalt voor dienstverlening die hij nog niet heeft ontvangen. Door de samenloop van de balansregel en de terugboekverplichting is lastig vast te stellen welk deel van de uitbetaalde provisie bedoeld is voor advies- en bemiddelingswerkzaamheden rondom het afsluiten van de overeenkomst en welk deel voor werkzaamheden na het sluiten van de overeenkomst.

Stuur deze vraag door

Voor welke producten gelden de regels m.b.t. provisieharmonisatie?

Voor alle complexe producten en hypothecair kredieten (m.u.v. de balansregel die niet uitgebreid wordt met hypothecair krediet). Onder complexe producten vallen onder meer de beleggingsverzekeringshypotheek, de spaarhypotheek en de levensverzekering. Daarnaast is de definitie van complex product per 1 januari 2009 uitgebreid met alle bankspaarproducten. Een complete opsomming van complexe producten vindt u in art. 1 BGfo. Voor de toepassing van de nieuwe regels met betrekking tot pensioenverzekeringen wordt u verwezen naar de vraag: Vallen pensioenen onder de provisieregels?

Wettelijk kader
Art. 1 Bgfo, 58, 149a, 150 en 151 Bgfo

Stuur deze vraag door

Wat valt onder het begrip provisie?

In de definitie van  provisie wordt gesproken over ‘beloning of vergoeding, in welke vorm dan ook’. Dit betekent dat ook de niet-geldelijke beloningen, zoals het verstrekken van software of opleidingen als provisie worden aangemerkt. Daarnaast zijn er afzonderlijke definities voor afsluit- en doorlopende provisie die met name van belang zijn bij de uitvoering van de provisiebalansregels.

Wettelijk kader
Art. 1:1 Wft en 1 Bgfo

Stuur deze vraag door

Op welke wijze verhouden de balansregels en de passende provisieregel zich tot elkaar?

De passende provisieregel zegt of de provisie die de bemiddelaar van de aanbieder ontvangt toegestaan is. De balansregels bepalen dat die provisie niet door de bank of verzekeraar in één keer mag worden betaald maar dat u die verspreid over tien jaar ontvangt. Voor 2009 is de maximale verhouding dat u bij het sluiten van een overeenkomst 70% van de provisie ontvangt en de resterende 30% over de eerste tien jaar van de looptijd. Dus eerst moet de passende provisie regel worden toegepast, om te bepalen of de provisie is toegestaan, om vervolgens de balansregel toe te passen, om te bepalen hoe deze provisie mag worden uitbetaald.

Wettelijk kader
Art. 149a en 150 Bgfo

Stuur deze vraag door

Zijn de regels ook van toepassing op losse inkomensbeschermers?

Nee. Een inkomensbeschermer, in de zin van een overlijdensrisicoverzekering of arbeidsongeschiktheidsverzekering, is op zichzelf geen complex product en daarom zijn de regels over beloningstransparantie en provisiebetaling niet van toepassing. Let wel, een dergelijke inkomensbeschermer is een impactvol product en daarom gelden hier wel de adviesregels voor.

Wettelijk kader
Art. 1 Bgfo

Stuur deze vraag door

Is er een maximum aan de provisie die mag worden uitbetaald?

De AFM doet in principe geen uitspraken over de maxima van provisies zolang deze maar passend is. Hoe moet worden bepaald of provisie passend volgt uit art. 149a BGfo. Voor een uitleg hierover wordt verwezen naar de vraag 'Hoe moet ik de passende provisieregel uitleggen?'

Wettelijk kader
Art. 149a Bgfo

Stuur deze vraag door

Welk bedrag moet transparant gemaakt worden?

De bemiddelaar moet aan de cliënt transparant maken hoeveel provisie (in euro’s) de aanbieder betaalt voor het afsluiten van het product. Daarbij hoort dus ook de provisie die de inkooporganisatie/serviceprovider voor haar diensten ontvangt. Let op, onder provisie worden ook niet-geldelijke beloningen verstaan, deze moet u dus ook transparant maken.

Wettelijk kader
Art. 58 en 149a Bgfo

Stuur deze vraag door

Vallen pensioenverzekeringen onder de provisieregels?

Ja, verzekeraars en tussenpersonen die pensioenverzekeringen aanbieden c.q. hierin bemiddelen of adviseren vallen onder de reikwijdte van artikel 149a BGfo (passende provisieregel).  Dit houdt in dat men alleen provisie mag betalen of ontvangen als wordt voldaan aan de volgende voorwaarden:

  • de provisie moet de kwaliteit van de dienst ten goede komen;
  • de provisie mag geen afbreuk doen aan de verplichting om zich in te zetten voor de belangen van de cliënt;
  • de bemiddelaar doet de cliënt op uitvoerige, accurate en begrijpelijke wijze mededeling van het bestaan, de aard en het bedrag van de provisie en als het bedrag niet kan worden achterhaald, de wijze van de berekening van de provisie.

Voor meer informatie over de passende provisieregel wordt u verwezen naar de Leidraad passende provisies financieel dienstverleners. Deze wordt binnenkort gepubliceerd.

De regels van art. 58, 150 en 151 BGfo zijn niet van toepassing op pensioenverzekeringen, omdat deze regels alleen zien op consumenten.

Wettelijk kader
artikel 149a BGfo

Stuur deze vraag door

Aan welke voorwaarden moet de kostenverklaring voldoen?

De kostenverklaring, die de bank of verzekeraar aan klanten moet geven als ze rechtstreeks complexe producten bij hen afsluit, speelt een belangrijke rol in het beslissingsproces van de consument en om een gelijk speelveld tussen de verschillende verkoopkanalen te bevorderen. Hiermee wordt aan de consument duidelijk gemaakt dat het advies bij een direct kanaal niet gratis is.

De AFM hanteert het volgende toetsingskader voor de kwalitatieve kostenverklaring:    

  1. Het moet begrijpelijk zijn voor de consument.
  2. Doel en strekking van deze verklaring moet voldoende duidelijk naar voren komen.
  3. Het moet zoveel mogelijk specifiek worden gemaakt voor bepaald product.
  4. Het moet zoveel mogelijk aansluiten bij de werkelijke aard van de kosten.

De kostenverklaring mag niet ergens in juridische bewoordingen worden verstopt en ook niet alleen voor ‘insiders’ begrijpelijk zijn. Tevens moet er aandacht zijn voor het taalniveau. Wat betreft de punten 3 en 4 moet bij de consument duidelijk zijn dat de kosten voor distributie, verkoop en advisering bij een verzekeringsproduct en een bancair product op een verschillende wijze worden meegenomen. Het gaat hier om het concreet noemen van een productcategorie of productnaam en dat kosten verwerkt zijn in de rente marge of prijs, meer niet.

Kostenverklaring is verplichte precontractuele informatie
De kostenverklaring moet gezien worden als verplichte precontractuele informatie. Deze informatie moet aan de consument worden verstrekt op een moment dat er nog geen sprake is van een definitieve wilsovereenstemming en op een logische plaats worden geplaatst (bijvoorbeeld in een brochure of elders waar melding gemaakt wordt van kosten, de prijs of het rentepercentage of digitaal in de vorm van een pop-up).
Het is aan de aanbieder om aan de AFM aan te tonen dat de kostenverklaring actief is verstrekt. De kostenverklaring is verder vormvrij.

Wettelijk kader
Art. 58, lid 3, Bgfo

Stuur deze vraag door

Hoe moet ik de passende provisieregel uitleggen?

De passende provisie regel houdt in dat het verboden is als aanbieder, bemiddelaar of adviseur provisie te betalen of te ontvangen van een derde voor het bemiddelen of adviseren over een complex product of hypothecair krediet die niet noodzakelijk is voor het verlenen van de betreffende dienst of deze mogelijk maakt.

Een uitzondering op dit verbod is mogelijk als voldaan wordt aan een aantal voorwaarden. Zo moet: 

  1. de provisie de kwaliteit van de dienst ten goede komen.
  2. de provisie geen afbreuk doen aan de verplichting om zich in te zetten voor de belangen van de cliënt.
  3. de bemiddelaar de cliënt op uitvoerige, accurate en begrijpelijke wijze mededeling doen van het bestaan, de aard en het bedrag van de provisie en als het bedrag niet kan worden achterhaald, de wijze van de berekening van de provisie.  

De omzetbonus is een voorbeeld van een vorm van provisie die deze eisen niet doorstaat en per 1 januari 2009 verboden is. Ten aanzien van de verdere toepassing van de passende provisie regel zal de AFM in het tweede kwartaal 2009 met een leidraad komen. De AFM zal - met uitzondering van het verbod op omzetbonussen - marktpartijen in beginsel pas aanspreken nadat zij haar leidraad heeft gepubliceerd. Als de provisie wordt betaald door de cliënt of een derde die namens hem optreedt is het verbod niet van toepassing.

Wettelijk kader
Art. 149a Bgfo

Stuur deze vraag door

Zijn de regels van toepassing op provisie uitbetalingen over overeenkomsten die in 2008 tot stand zijn gekomen?

Nee. De regels over provisieharmonisatie zijn van toepassing op overeenkomsten die na 1 januari 2009 tot stand zijn gekomen. Dit betekent dat de provisieregels niet van toepassing zijn op overeenkomsten die in 2008 tot stand zijn gekomen en waarvan de provisie pas in de loop van 2009 wordt uitbetaald.

Wettelijk kader
Art. 58, 149a, 150 en 151 Bgfo

Stuur deze vraag door

Is een tweezijdige beloning, dus een combinatie van fee en provisie, toegestaan?

Ja, een combinatie van fee en provisie is mogelijk. De aanbieder betaalt dan provisie aan de tussenpersoon en tegelijkertijd vraagt de tussenpersoon een fee voor (een deel van) zijn werkzaamheden van de klant. Wel moet de provisie die de aanbieder betaalt voldoen aan de passende provisie regel.

Om te beoordelen of de (hoogte van de) provisie niet strijdig is met de belangen van de klant, zal de fee die de bemiddelaar vraagt in ogenschouw genomen moeten worden. Als er namelijk sprake is van een dubbele beloning dan is dit duidelijk niet in het belang van de klant. De aanbieder en bemiddelaar zullen hierover afspraken met elkaar moeten maken en elkaar moeten informeren.

Let op!
Met betrekking tot consumptief krediet is het niet toegestaan een beloning te ontvangen van de consument.

Stuur deze vraag door