Terug

Inleiding dashboard 2015 Voor Accountantsorganisaties

In de periode april tot en met september 2015 heeft de AFM onderzoek uitgevoerd bij accountantsorganisaties met een vergunning om organisaties van openbaar belang (OOB’s) te controleren (OOB-accountantsorganisaties).

In de afgelopen jaren is gebleken dat in de gehele sector een fundamentele verandering noodzakelijk is om de kwaliteit van wettelijke controles te verbeteren. Het onderzoek richtte zich op de ingezette verandering met bijbehorende toekomstgerichte verbetermaatregelen van de OOB-accountantsorganisaties. In het onderzoek zijn de volgende OOB-accountantsorganisaties betrokken: Accon avm controlepraktijk B.V. (Accon), Baker Tilly Berk N.V. (BTB), BDO Audit & Assurance B.V. (BDO), Deloitte Accountants B.V. (Deloitte), Ernst & Young Accountants LLP (EY), Grant Thornton Accountants en Adviseurs B.V. (GT), KPMG Accountants N.V. (KPMG), Mazars Paardekooper Hoffman Accountants N.V. (Mazars) en PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. (PwC).

Deze OOB-accountantsorganisaties spelen een belangrijke rol in de Nederlandse financiële markten. Zij bieden met hun controleverklaring zekerheid over de betrouwbaarheid van de financiële verantwoordingen van alle ondernemingen die als OOB worden aangemerkt: beursgenoteerde rechtspersonen, banken en (her)verzekeraars. Daarnaast hebben de negen OOB-accountantsorganisaties in het onderzoek gezamenlijk het grootste aandeel in de Nederlandse markt van wettelijke controles. Zij verrichten in totaal circa 66 procent van alle wettelijke controles in Nederland. Verder nemen zij circa 85 procent van de totale omzet voor hun rekening die Nederlandse accountantsorganisaties behalen met het verrichten van wettelijke controles. Dit onderzoek heeft dus geen betrekking op de zogenoemde niet-OOB-accountantsorganisaties.

Dit onderzoek naar de opzet van de ingezette verandering en toekomstgerichte verbetermaatregelen is een themaonderzoek. Het onderzoek richt zich op meerdere aspecten die bijdragen aan of invloed hebben op de zorgplicht die op de accountantsorganisatie rust. Dit rapport bevat de observaties en conclusies van de AFM over de ingezette verandering en toekomstgerichte verbetermaatregelen van de OOB-accountantsorganisaties, weergegeven in een dashboard met scores op zeven modules.

Aanleiding

De AFM heeft naar aanleiding van eerdere onderzoeken  de OOB-accountantsorganisaties opgeroepen een grondige oorzakenanalyse uit te voeren en passende verbetermaatregelen door te voeren. In reactie op deze eerdere onderzoeken hebben de OOB-accountantsorganisaties verbetermaatregelen beschreven die zij inmiddels hadden ingevoerd of van plan waren te nemen. Vervolgens heeft de door de Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants (NBA) ingestelde werkgroep ‘Toekomst accountantsberoep’ in september 2014 in haar rapport ‘In het publiek belang’ maatregelen voorgesteld ter verbetering van de kwaliteit en onafhankelijkheid van de accountantscontrole. De OOB-accountantsorganisaties hebben zich alle gecommitteerd aan het implementeren van de voorgestelde maatregelen in hun organisaties. Ook IFIAR, de internationale organisatie van toezichthouders op accountantsorganisaties, heeft de onderwerpen oorzakenanalyse en governance van accountantsorganisaties op haar agenda gezet en recent (april 2015) op een bijeenkomst in Taipei besproken.

Een van de maatregelen uit het rapport ‘In het publiek belang’ betreft het voorstel dat de AFM de invoering van de in dat rapport beschreven maatregelen betrekt in haar toezicht. Verder wordt in het rapport ‘In het publiek belang’ vermeld dat de publieke rapporten van de AFM, die sinds vorig jaar specifieke uitkomsten over de afzonderlijke onderzochte accountantsorganisaties bevatten, tegemoetkomen aan de behoefte van stakeholders aan specifieke en concrete informatie over de maatregelen die de accountantsorganisaties en de toezichthouder nemen bij geconstateerde onvoldoende kwaliteit. De minister van Financiën bevestigt in zijn brief aan de Tweede Kamer over de evaluatie van de Wet toezicht accountantsorganisaties (Wta) dat het in eerste instantie aan de sector zelf is de noodzakelijke verbetermaatregelen voortvarend en effectief te implementeren. Verder schrijft de minister dat de AFM gaat toezien op die implementatie en voor elke accountantsorganisatie zal toetsen of de maatregelen snel geïmplementeerd worden en het beoogde effect hebben. Met dit onderzoek geeft de AFM invulling aan haar wettelijke taak als toezichthouder en aan de oproep van de sector zelf om de implementatie van verbetermaatregelen te beoordelen en daarover kantoorspecifiek te rapporteren.

Dashboard

De uitkomsten van dit onderzoek zijn weergegeven in de vorm van een dashboard, bestaande uit zeven onderwerpen (modules) en daaraan toegekende scores. De AFM heeft in haar onderzoek zeven modules benoemd die aansluiten bij het systeem waarbinnen wettelijke controles worden uitgevoerd en waarbinnen veranderingen nodig zijn om de kwaliteit van wettelijke controles te verbeteren en ook duurzaam te waarborgen.

De modules zijn:
1. Bestuur
2. Kwaliteitsgerichte cultuur
3. Stelsel van kwaliteitsbeheersing en -bewaking
4. Intern toezicht
5. Relatie van de accountantsorganisatie met de omgeving
6. Netwerk
7. Verandering

De AFM heeft voor deze modules doelstellingen geformuleerd op de (middel)lange termijn en verwachtingen voor 2015.  Deze zijn gebaseerd op de toepasselijke wet- en regelgeving (in het bijzonder van de zorgplicht, het stelsel van kwaliteitsbeheersing en de integere en beheerste bedrijfsvoering), de (probleem)analyses en verbetervoorstellen zoals beschreven in het rapport ‘In het publiek belang’, de concrete aanbevelingen en suggesties van de AFM in de afgelopen jaren en de maatregelen die de accountantsorganisaties onder meer naar aanleiding van deze onderzoeken hebben geformuleerd.

Per module heeft de AFM onderzocht of de OOB-accountantsorganisaties voldoen aan de verwachtingen voor 2015. De AFM heeft dit beoordeeld aan de hand van informatie die zij in de periode van 1 mei tot en met 28 september 2015 heeft ontvangen van de OOB-accountantsorganisaties.

De verwachtingen van de AFM voor 2015 hebben betrekking op de opzet van de verandering en de verbetermaatregelen: het hebben van een visie, beleid, procedures en beschrijvingen. De AFM meent dat de geformuleerde verwachtingen ambitieus zijn, maar ook redelijk. Een goed uitgewerkte opzet van de verandering en de verbetermaatregelen vormt een onontbeerlijke basis voor de adequate werking: worden de visie, het beleid, de procedures en de beschrijvingen ook nageleefd in de praktijk? En hebben die uiteindelijk ook het gewenste effect op de kwaliteit van wettelijke controles? De AFM heeft in dit onderzoek nog niet de werking getoetst, maar zal dit vanaf 2016 wel gaan doen.

De AFM heeft per module de opzet van de verandering en de verbetermaatregelen beoordeeld, daarvoor een score bepaald en in het dashboard opgenomen. Het oordeel van de AFM is weergegeven in een score van 1 tot 5. De betekenis van de vijf scores is weergegeven in onderstaande tabel.

Tabel 1. Betekenis scores

   5     Een score 5 is toegekend als de accountantsorganisatie naar het oordeel van de AFM op alle relevante elementen geheel voldoet aan de geformuleerde verwachting voor 2015. 
 4 Een score 4 is toegekend als de accountantsorganisatie naar het oordeel van de AFM op de meeste relevante elementen geheel voldoet aan de geformuleerde verwachting voor 2015.
 3 Een score 3 is toegekend als de accountantsorganisatie naar het oordeel van de AFM op de meeste relevante elementen slechts gedeeltelijk voldoet aan de geformuleerde verwachting voor 2015.
 2 Een score 2 is toegekend als de accountantsorganisatie naar het oordeel van de AFM op de relevante elementen onvoldoende voldoet aan de geformuleerde verwachting voor 2015.
 1 Een score 1 is toegekend als de accountantsorganisatie naar het oordeel van de AFM op de relevante elementen niet voldoet aan de geformuleerde verwachting voor 2015.

Deze scores hebben dus betrekking op de opzet van de verandering en de verbetermaatregelen. De scores zijn geen maatstaf voor hoe de concrete praktijkinvulling en werking van die verandering en verbetermaatregelen is of gaat zijn. Evenmin heeft de AFM in dit onderzoek een oordeel gevormd over de kwaliteit van de wettelijke controles die de OOB-accountantsorganisaties hebben verricht. Een dergelijk oordeel zal in toekomstige rapporten tot uitdrukking komen en waar mogelijk zal de AFM daarin proberen verbanden te identificeren tussen verandering en verbetermaatregelen enerzijds en de kwaliteit van uitgevoerde wettelijke controles anderzijds.

Maatregelen rapport 'In het publiek belang'

Naast de toetsing van de verwachtingen van de AFM voor 2015, heeft de AFM ook de voortgang vastgesteld die de OOB-accountantsorganisaties hebben gemaakt met het implementeren van de maatregelen uit het rapport ‘In het publiek belang’. De AFM heeft in haar onderzoek de 25 maatregelen betrokken waarvoor het initiatief voor de invoering (mede) ligt bij de OOB-accountantsorganisaties. De informatie die de AFM daarover van de OOB-accountantsorganisaties heeft ontvangen, heeft zij inhoudelijk beoordeeld. Daarbij heeft de AFM vastgesteld of de OOB-accountantsorganisaties voldoen aan de geformuleerde verwachtingen van de NBA op 1 mei 2015 en daarnaast of de OOB-accountantsorganisaties wellicht al verdere voortgang hebben geboekt met de implementatie van deze maatregelen.

In lijn met het onderzoek naar de verwachtingen van de AFM voor de zeven modules, heeft de AFM ook ten aanzien van de maatregelen uit het rapport ‘In het publiek belang’ uitsluitend de opzet vastgesteld en geen onderzoek gedaan naar de werking van deze maatregelen in de praktijk.

Vervolg

Met dit onderzoek heeft de AFM inzicht gekregen in de opzet van de verandering en de verbetermaatregelen bij de OOB-accountantsorganisaties. Op basis van dit inzicht kan de AFM geïnteresseerden, zoals gebruikers van jaarrekeningen en de wet- en regelgever, in dit generieke rapport informeren. Verder stelt dit inzicht de AFM in staat de reeds met de OOB-accountantsorganisaties gestarte dialoog te intensiveren over het veranderproces bij hun organisaties. Verloopt het veranderproces voortvarend en doortastend genoeg? Zijn andere of aanvullende maatregelen nodig (nu of in de toekomst)?

Vanaf 2016 zal de AFM vervolgonderzoeken uitvoeren die ook betrekking hebben op de werking van de verandering en de verbetermaatregelen: worden de visie, het beleid, de procedures en de beschrijvingen zoals in opzet bepaald ook echt nageleefd in de praktijk? Daarvoor zullen per module verwachtingen worden geformuleerd die zijn afgeleid van de doelstellingen voor de (middel)lange termijn van de desbetreffende module. Deze verwachtingen dienen als basis voor de scores in het dashboard van 2016. Indien de AFM concludeert dat een OOB-accountantsorganisatie onvoldoende voortgang of doortastendheid betracht bij de implementatie van de verbetermaatregelen, zal de AFM overwegen formele handhavingsmaatregelen te nemen om de benodigde voortvarende en doortastende implementatie verder af te dwingen, zowel in opzet als in werking.

Daarnaast voert de AFM reguliere onderzoeken uit naar de kwaliteit van de wettelijke controles door OOB-accountantsorganisaties. Naar verwachting zal de eerstvolgende rapportage over de kwaliteit van de controle van de Big 4-accountantsorganisaties in de tweede helft van 2016 publiek worden. In 2016 begint de AFM met het uitvoeren van geschiktheidstoetsingen van alle zittende en nieuwe bestuurders en commissarissen van OOB-accountantsorganisaties. Vanzelfsprekend zal de AFM hierbij ook de rol die deze personen vervullen in het vormgeven en uitvoeren van de veranderprocessen en het implementeren van verbetermaatregelen binnen de OOB-accountantsorganisatie betrekken.

Informatie delen

Delen via: deel
Alle onderwerpen voor Accountantsorganisaties