Overig

• Wat moet een accountantsorganisatie doen in geval van een rechtsvormwijziging? 

  Omdat een Wta-vergunning niet overdraagbaar is, heeft een wijziging van de rechtsvorm van een accountantsorganisatie meestal gevolgen voor de vergunning. De vergunning vervalt namelijk van rechtswege als de accountantsorganisatie ophoudt te bestaan. Dit is bijvoorbeeld het geval als een maatschap of een eenmanszaak wordt omgezet in een besloten vennootschap (B.V.): de maatschap of eenmanszaak houdt dan immers op te bestaan. De B.V. zal dan zelf moeten beschikken over een vergunning voordat zij de wettelijke controles overneemt van de maatschap of eenmanszaak.

  Het verrichten van wettelijke controles zonder vergunning is verboden en wordt aangemerkt als een economisch delict. Om een dergelijke overtreding te voorkomen, is het van belang om in het geval van een beoogde rechtsvormwijziging, tijdig de gevolgen voor de vergunning te overwegen en zonodig een nieuwe vergunning aan te vragen. Een rechtsvormwijziging met gevolgen voor de vergunning kan dan ook niet worden gemeld met een wijzigingformulier. Een nieuwe vergunning kan worden aangevraagd met een vergunningaanvraagformulier. De betreffende formulieren zijn beschikbaar in het Digitaal loket. 

  Als een vergunninghoudende accountantsorganisatie wordt ingebracht in een andere rechtspersoon, dan kan een verlaagd tarief gelden voor een nieuwe vergunning. Dit is het geval als geen sprake is van wijziging in de organisatiestructuur, werkwijze en activiteiten van de accountantsorganisatie.

• Wat mag een accountantsorganisatie vermelden over haar vergunning of vergunningaanvraag in publieke uitingen? 

  In de Wta zijn geen specifieke bepalingen opgenomen over wat accountantsorganisaties mogen vermelden in publieke uitingen. Uiteraard mogen accountants op grond van de VGC de waarheid geen geweld aandoen en geen onjuiste informatie verspreiden. Het is daarom niet toegestaan om bijvoorbeeld op websites of briefpapier te vermelden dat de accountantsorganisatie beschikt over een vergunning van de AFM, terwijl dit feitelijk (nog) niet het geval is.

  De AFM verwacht dat accountantsorganisaties zich in hun (publieke) uitingen over de status van de vergunning terughoudend zullen opstellen en zich zullen beperken tot het vermelden of de accountantsorganisatie bevoegd is wettelijke controles te verrichten. Dit is het geval indien:

  1.     de accountantsorganisatie reeds een vergunning heeft verkregen, of

  2.     indien de accountantsorganisatie een vergunning heeft aangevraagd onder de overgangsregeling en die nog in behandeling is bij de AFM.

  Ad 1. Vergunninghouders
  Vergunninghoudende accountantsorganisaties zijn bevoegd wettelijke controles te verrichten en kunnen dit ook vermelden in hun publieke uitingen. Overigens betekent dit niet dat deze vergunninghouders de enige accountantsorganisaties zijn die wettelijke controles mogen verrichten: ook accountantsorganisaties die een vergunning hebben aangevraagd onder de overgangsregeling en die nog in behandeling is bij de AFM zijn bevoegd wettelijke controles te verrichten (zie ad 2).

  Ad 2. Vergunningaanvragers
  Voor enkele accountantsorganisaties die een vergunning hebben aangevraagd onder de overgangsregeling, geldt dat zij deze vergunning nog niet hebben verkregen, omdat zij (nog) niet hebben aangetoond aan de eisen van de Wta te voldoen. Deze vergunningaanvragen zijn nog in behandeling. Accountantsorganisaties mogen in hun publieke uitingen niet vermelden of de indruk wekken dat zij de vergunning al hebben verkregen, als de vergunningaanvraag feitelijk nog in behandeling is bij de AFM. Zij kunnen wel aangeven dat zij (onder de overgangsregeling) een vergunning hebben aangevraagd bij de AFM en daarom bevoegd zijn wettelijke controles te verrichten.

  Zowel accountantsorganisaties die reeds een vergunning hebben verkregen, als accountantsorganisaties die onder de overgangsregeling een vergunning hebben aangevraagd en die nog in behandeling is bij de AFM, zijn bevoegd wettelijke controles te verrichten. Of de AFM in het kader van de beoordeling van de vergunningaanvraag al dan niet een onderzoek ter plaatse heeft uitgevoerd bij een accountantsorganisatie doet hieraan niets af. De AFM gaat er dan ook van uit dat accountantsorganisaties terughoudend zijn ten aanzien van het doen van mededelingen over het door de AFM uitgevoerde onderzoek ter plaatse. Het onderzoek ter plaatse is namelijk een belangrijk, maar niet het enige, onderdeel van de beoordeling van de vergunningaanvraag. Naast het onderzoek ter plaatse, beoordeelt de AFM onder meer de door de accountantsorganisatie ingestuurde gegevens en bescheiden, de betrouwbaarheid van de (mede)beleidsbepalers en eventuele ‘signalen’ of bijzondere omstandigheden.

  De AFM communiceert haar formele besluiten in beginsel uitsluitend schriftelijk. De bevindingen van de AFM naar aanleiding van een onderzoek ter plaatse worden mondeling teruggekoppeld naar de beleidsbepalers van de accountantsorganisatie. Als uit deze bevindingen blijkt dat de accountantsorganisatie niet heeft aangetoond te voldoen aan de Wta, zal de AFM kort na het onderzoek ter plaatse haar beoordeling afronden en een voornemen tot afwijzing van de vergunningaanvraag sturen naar de accountantsorganisatie. Als uit de bevindingen blijkt dat de accountantsorganisatie op het moment van het onderzoek voldoet aan de Wta, worden deze bevindingen meegenomen in de verdere beoordeling die pas aan het einde van de beslistermijn zal worden afgerond. Er wordt dus op het moment van het onderzoek ter plaatse nog geen besluit tot vergunningverlening genomen. Alle relevante feiten en omstandigheden in de periode tussen het onderzoek ter plaatse en het einde van de beslistermijn zullen worden meegenomen in het besluit op de vergunningaanvraag.

• Welke gegevens over het netwerk moeten worden vermeld in het openbaar register van de AFM? 

  In het openbaar register van de AFM zijn de gegevens van accountantsorganisaties vermeld die wettelijke controles mogen verrichten. Als een accountantsorganisatie deel uitmaakt van een netwerk, zijn hierbij ook de gegevens vermeld van dat netwerk. In het openbaar register zijn de gegevens vermeld die de accountantsorganisatie zelf heeft verstrekt aan de AFM. 

  Als een accountantsorganisatie deel uitmaakt van een netwerk, moet in het openbaar register informatie worden vermeld over alle onderscheiden onderdelen van het netwerk, inclusief verbonden entiteiten. Dat kan op twee manieren. Accountantsorganisaties moeten daarvoor de volgende informatie verstrekken aan de AFM:

  - de namen en adressen en vestigingsplaatsen van alle onderscheiden onderdelen van het netwerk, inclusief verbonden entiteiten; of

  - de plaats waar de namen en adressen en vestigingsplaatsen van alle onderscheiden onderdelen van het netwerk, inclusief verbonden entiteiten, publiek toegankelijk zijn.

  Als de accountantsorganisatie ervoor kiest om de namen en adressen en vestigingsplaatsen van alle onderscheiden onderdelen van het netwerk, inclusief verbonden entiteiten, te verstrekken aan de AFM, is het van belang dat ook daadwerkelijk de gegevens van alle onderscheiden onderdelen worden verstrekt. Het uitsluitend vermelden van een overkoepelende netwerkorganisatie is niet voldoende.

  Kiest de accountantsorganisatie ervoor om uitsluitend de plaats waar deze gegevens publiek toegankelijk zijn te verstrekken aan de AFM, dan is het van belang rekening te houden met het volgende. Het zal hierbij doorgaans een specifieke internetpagina betreffen waarop de netwerkgegevens zijn vermeld. Op deze internetpagina moet duidelijk blijken dat het de onderscheiden onderdelen van het netwerk en de verbonden entiteiten van de accountantsorganisatie betreffen. Aangezien de verwijzing naar een internetpagina een vervanging is van de volledige netwerkgegevens in het openbaar register van de AFM, moet deze internetpagina altijd volledig en actueel zijn. Een verwijzing naar de algemene website van de accountantsorganisatie, een opsomming van de (wereldwijde) vestigingen van de accountantsorganisatie zonder vermelding van het netwerk en de verbonden entiteiten, of een verwijzing naar de website van de Kamer van Koophandel zijn daarom doorgaans niet voldoende.

  Als de gegevens over het netwerk van de accountantsorganisatie niet goed zijn vermeld in het openbaar register van de AFM, moet de accountantsorganisatie een wijzigingsformulier insturen. Het wijzigingsformulier is te vinden in het Digitaal loket.

• Welke bevoegdheden heeft de AFM bij het uitvoeren van het toezicht?  

  De AFM houdt toezicht op de naleving van de regels die bij of krachtens de Wet toezicht accountantsorganisaties (“Wta”) worden gesteld aan accountantsorganisaties. Om haar taak naar behoren te kunnen uitoefenen beschikt de AFM over een aantal specifieke bevoegdheden. Deze bevoegdheden zijn opgenomen in hoofdstuk 5 ‘Toezicht en handhaving’ van de Wta en hoofdstuk 5 ‘Handhaving’ van de Algemene wet bestuursrecht (“Awb”). De bevoegdheden gelden voor de AFM respectievelijk de personen die belast zijn met de uitvoering van het toezicht namens de AFM. Deze personen kunnen zich bij de uitoefening van hun taak altijd als toezichthouder identificeren: zij beschikken over een legitimatiebewijs van de AFM waarop hun foto, naam en functie zijn vermeld. Uiteraard mag een toezichthouder alleen gebruik maken van deze bevoegdheden voor zover dat redelijkerwijs voor de vervulling van de toezichttaak nodig is.

  De AFM is onder andere bevoegd:

  • van een ieder inlichtingen te vorderen.
    De AFM kan in principe bij iedereen alle informatie opvragen die van belang is voor het uitvoeren van het toezicht. Hierbij kan in de eerste plaats worden gedacht aan het inwinnen van inlichtingen bij accountantsorganisaties in het kader van de vergunningaanvraag of het doorlopend toezicht voor de beoordeling of de accountantsorganisatie voldoet aan de Wta. De AFM kan onder omstandigheden hiertoe ook inlichtingen inwinnen bij bijvoorbeeld controlecliënten. Verder kan de AFM bijvoorbeeld inlichtingen vorderen van accountantskantoren die niet beschikken over een vergunning en geen vergunning hebben aangevraagd, maar waarvan de AFM het vermoeden heeft dat zij toch wettelijke controles verrichten en daarom in strijd handelen met de vergunningplicht van de Wta – de zogenaamde mogelijke ‘illegale’ accountantsorganisaties.
  • inzage te vorderen van zakelijke gegevens en bescheiden en daarvan kopieën te maken.
    Als ter plaatse geen kopieën kunnen worden gemaakt, mag de AFM de benodigde gegevens en bescheiden korte tijd meenemen om elders kopieën te maken. Hierbij wordt geen onderscheid gemaakt tussen gegevens en bescheiden die zijn opgesteld door de accountantsorganisatie zelf (bijvoorbeeld controlememo’s en werkprogramma’s) en documenten van derden (bijvoorbeeld documenten van de controlecliënt of externe adviseurs): de AFM mag kopieën maken van alle zakelijke gegevens en bescheiden die zij redelijkerwijs nodig heeft voor haar toezicht.
  • elke plaats te betreden, met uitzondering van een woning zonder toestemming van de bewoner.
    De AFM heeft dus de bevoegdheid het kantoor van de accountantsorganisatie te betreden. Als een accountantsorganisatie de AFM de toegang tot het kantoor zou weigeren, kan de AFM de hulp van de ‘sterke arm’ inroepen en met de politie alsnog het kantoor betreden.

  In de Awb is een plicht opgenomen voor iedereen van wie de AFM medewerking vordert, deze medewerking ook binnen een door de AFM gestelde redelijke termijn te verlenen. Dit betekent bijvoorbeeld dat als de AFM bepaalde informatie gevorderd heeft om vast te kunnen stellen of een accountantsorganisatie voldoet aan de Wta, deze informatie binnen een redelijke termijn dient te worden verstrekt, ook als deze informatie mogelijk zou kunnen leiden tot handhavingsmaatregelen. In het geval de AFM een concreet voornemen heeft om een bestuurlijke boete op te leggen, zal zij haar gesprekspartner wijzen op zijn zwijgrecht, voordat zij hem mondeling om informatie vraagt. Het zwijgrecht bestaat niet ten aanzien van het uitoefenen van andere reguliere toezichtbevoegdheden van de AFM. Overigens kunnen accountantsorganisaties zich niet beroepen op een verschoningsrecht zoals bedoeld in artikel 5:20, tweede lid, van de Awb.

  De AFM beroept zich in principe pas formeel op haar bevoegdheden als een accountantsorganisatie weigert medewerking te verlenen aan de verzoeken van de AFM. Zo vraagt de AFM informatie die zij nodig heeft voor haar toezicht in het algemeen eerst op bij de betreffende accountantsorganisatie zonder deze informatie direct te ‘vorderen’. Verder kondigt de AFM onderzoeken ter plaatse doorgaans ruim van te voren aan en informeert de AFM de accountantsorganisatie welke kopieën zij heeft gemaakt van de beoordeelde zakelijke gegevens en bescheiden. De AFM vertrouwt op een open houding van de onder toezicht staande accountantsorganisaties en gaat uit van hun volledige medewerking.

  Belastingdienst
  Ook de Belastingdienst kan inzage vorderen in de controledossiers van een accountantsorganisatie in het kader van de belastingcontrole bij een controlecliënt van die accountantsorganisatie. Voor deze situatie hebben het ministerie van Financiën, het NIVRA en de NOvAA in gemeenschappelijk overleg de Gedragscode Openbare Accountants – Belastingdienst vastgesteld. In deze gedragscode zijn gedragsregels opgenomen die aangeven welke gegevens en bescheiden de openbaar accountant dient te overleggen aan de ambtenaar van de Belastingdienst en op welke wijze hij dit moet doen. Dergelijke gedragsregels zijn en worden niet vastgesteld voor het toezicht door de AFM op de naleving van de Wta door accountantsorganisaties; accountantsorganisaties moeten dus in principe alle informatie verstrekken die de AFM vordert en die zij redelijkerwijs nodig heeft voor haar toezicht.
  

• Wat zijn de kosten van een vergunning? 

  Aan het toezicht op accountantsorganisaties zijn kosten verbonden. De AFM brengt deze kosten in rekening bij de onder toezicht staande accountantsorganisaties enerzijds door tarieven voor de eenmalige verrichtingen (de vergunningaanvraag en het betrouwbaarheidsonderzoek) en anderzijds door jaarlijkse heffingen voor het doorlopende toezicht. In de ‘Regeling toezichtkosten Wta’ zijn de algemene bepalingen opgenomen over het toerekenen van de toezichtkosten door de AFM aan accountantsorganisaties. De precieze bedragen van de tarieven voor de eenmalige verrichtingen en van de jaarlijkse heffingen voor het doorlopende toezicht worden jaarlijks vastgesteld bij ministeriële regeling. Deze regelingen vindt u op de website van de AFM onder Toezicht accountantsorganisaties > Wet- en regelgeving.

• Waar is de tekst van de Wta te vinden? 

  Op de website van de AFM vindt u onder Wet en regelgeving links naar de volledige teksten van de Wta en het Bta en de toelichtingen daarop.

   

   

• Zal door de inwerkingtreding van de Wta de AFM het werk van het NIVRA en de NOvAA overnemen? 

  De AFM houdt toezicht op accountantsorganisaties die wettelijke controles verrichten. Dit zijn aldus niet alle werkzaamheden of diensten die accountantsorganisaties aanbieden. Alle andere werkzaamheden dan wettelijke controles zijn derhalve niet onderworpen aan het toezicht van de AFM. Accountants(organisaties) zullen voor wat betreft deze werkzaamheden onder toezicht blijven staan van de bestaande inspecties van het NIVRA en de NOvAA. Dit kan tot gevolg hebben dat zowel de AFM als de bestaande inspecties toezicht houden op een accountantsorganisatie. De AFM streeft in dit verband naar een optimale samenwerking met de bestaande inspecties.

• Blijven de titels RA en AA gehandhaafd na de inwerkingtreding van de Wta? 

  Ja, de titels RA en AA blijven gehandhaafd. Met de term externe accountant die de Wta hanteert is niet bedoeld een nieuwe titel in het leven te roepen.

• Welke sancties kan de AFM opleggen? 

  Indien een accountantsorganisatie niet voldoet aan de normen die de Wta stelt zal de AFM ingrijpen. Hiertoe heeft zij de volgende maatregelen tot haar beschikking:

  • Het voeren van een normoverdragend gesprek;
  • Het geven van een aanwijzing;
  • Het opleggen van een last onder dwangsom;
  • Het opleggen van een boete;
  • Het publiceren van een boete c.q. dwangsom of de overtreding;
  • Het intrekken of beperken van de vergunning;
  • Het overdragen van de zaak aan het OM.

  Indien de externe accountant niet voldoet aan de normen zoals gesteld in de Wta kan de AFM de normovertreding aanhangig maken bij de Accountantskamer.

• Wat is de rol van de AFM? 

  De AFM houdt toezicht op de naleving van de normen uit de Wta door accountantsorganisaties en externe accountants die wettelijke controles verrichten.

  De AFM zal in eerste instantie toezicht houden bij de vergunningverlening. Dit betekent dat een accountantsorganisatie die een vergunning aanvraagt getoetst zal worden aan de normen uit de Wta. Indien niet wordt voldaan aan deze normen, zal de AFM de vergunning weigeren.

   Nadat een accountantsorganisatie een vergunning heeft verkregen zij worden onderworpen aan toezicht op de naleving van de normen uit de Wta. Indien niet wordt voldaan aan de normen van de Wta kan de AFM ingrijpen met bestuursrechtelijke maatregelen (boetes, publicatie, dwangsommen, intrekken van vergunning). Daarnaast kan de AFM een normovertreding door de externe accountant aanhangig maken bij een Accountantskamer.

• Waarom komt de Wta er? 

  Na een uitgebreide evaluatie van de accountantswetgeving op nationaal en internationaal niveau is bepaald dat het herstel van het vertrouwen in de functie van de accountant van groot belang is voor een goede werking van de kapitaalmarkten. Het instellen van onafhankelijk publiek toezicht is daarbij cruciaal. Begin 2003 is om die reden gestart met het concipiëren van het wetsvoorstel toezicht accountantsorganisaties dat in juni 2004 aan de Tweede Kamer is voorgelegd. Voor de inhoud van dit wetsvoorstel wordt verwezen naar het onderdeel wet- en regelgeving van deze site.

• Wanneer gaat de Wta in?  

  De Wta is bij koninklijk besluit per 1 oktober 2006 in werking getreden.

• Welke normen gelden voor accountantsorganisaties? 

  In de Wta worden normen gesteld aan accountantsorganisaties. In grote lijnen zien deze normen er als volgt uit:

  Zorgplicht
  De vergunninghouders hebben een zorgplicht. Dat wil zeggen dat de vergunninghoudende accountantsorganisatie er voor moet zorgen dat de externe accountants die aan haar verbonden zijn voldoen aan de normen die de wet stelt.

  Betrouwbaarheid
  De dagelijkse beleidsbepalers en medebeleidsbepalers van de accountantsorganisatie moeten betrouwbaar  zijn. Deze norm is nader uitgewerkt in het Bta.

  Deskundigheid en vakbekwaamheid
  De dagelijks beleidsbepalers van de accountantsorganisatie dienen deskundig te zijn ten aanzien van het stelsel van kwaliteitsbeheersing van de accountantsorganisatie. Een meerderheid van de dagelijkse beleidsbepalers dient vakbekwaam te zijn.

  Zeggenschapsstructuur
  De zeggenschapsstructuur van de accountantsorganisatie is zodanig transparant dat deze geen belemmering vormt voor het uitoefenen van adequaat toezicht.

  Stelsel van kwaliteitsbeheersing
  De accountantsorganisatie beschikt over een stelsel van kwaliteitsbeheersing. De regels ten aanzien hiervan zijn in het Bta vastgelegd.

  Onafhankelijkheid
  De accountantsorganisatie is onafhankelijk. In het Bta zijn regels opgenomen met betrekking tot de onafhankelijkheid.

  Geheimhoudingsplicht
  De accountantsorganisatie is verplicht tot geheimhouding van vertrouwelijke gegevens, tenzij een wettelijk voorschrift een mededeling verplicht.

  Beheerste en integere bedrijfsvoering
  De accountantsorganisatie bevordert en handhaaft een beheerste en integere bedrijfsvoering. In het Bta zijn regels opgenomen ten aanzien van de beheerste en integere bedrijfsvoering. 

  Verbodsbepaling wettelijke controles OOB
  Een accountantsorganisatie wordt verboden wettelijke controles te verrichten bij organisaties van openbaar belang (OOB's) wanneer zij met betrekking tot die organisatie gedurende de daaraan voorafgaande twee jaar de financiële verantwoording heeft samengesteld of gedurende de periode waarop de financiële verantwoording betrekking heeft (of ten tijde van het verrichten van de wettelijke controle) een aanmerkelijk deel van de financiële administratie heeft verzorgd c.q. ingericht. Daarnaast geldt een roulatietermijn van zeven jaar voor de externe accountant die wettelijke controles heeft verricht bij die OOB. Naast de maximale termijn van zeven jaar geldt een aanvullende voorwaarde dat de accountantsorganisatie ervoor zorg draagt dat een externe accountant minimaal de daarop volgende twee jaar geen wettelijke controle mag verrichten voor de desbetreffende controlecliënt.

  In de vergunningwijzer worden de eisen aan accountantsorganisaties nader toegelicht.

• Welke normen gelden voor externe accountants? 

  In de Wta worden normen gesteld aan externe accountants. In grote lijnen zien deze normen er als volgt uit:

  Vakbekwaamheid, onafhankelijkheid, objectiviteit, integriteit
  De externe accountant voldoet aan de normen met betrekking tot vakbekwaamheid, onafhankelijkheid, objectiviteit en integriteit. De invulling van deze normen zal nader uitgewerkt worden bij of krachtens AMvB.

  Geheimhoudingsplicht
  De externe accountant is verplicht tot geheimhouding van vertrouwelijke gegevens, tenzij een wettelijk voorschrift een mededeling verplicht.

  Meldingsplicht bij fraude
  De externe accountant die tijdens het verrichten van een wettelijke controle de beschikking krijgt over gegevens of inlichtingen die het redelijk vermoeden rechtvaardigen dat sprake is van fraude van materieel belang ten aanzien van de financiële verantwoording van de controlecliënt, meldt dit aan een opsporingsambtenaar. In het Bta is bepaald wat wordt verstaan onder fraude van materieel belang en worden regels gesteld omtrent het tijdstip en de wijze waarop de melding plaatsvindt.

  Beroepseisen
  De externe accountant is registeraccountant of certificeringsbevoegd Accountant-Administratieconsulent en leeft de beroepsreglementering met betrekking tot wettelijke controles na.

  Accountantsverklaring
  De externe accountant ondertekent een accountantsverklaring op eigen naam onder vermelding van de naam van de accountantsorganisatie.

  Tuchtrechtsgeding
  De externe accountant die wordt betrokken in een tuchtrechtsgeding meldt dit onverwijld aan de betrokken controlecliënten.

  In de vergunningwijzer worden de eisen aan externe accountants nader toegelicht.