Inbreng AFM tijdens hoorzitting vaste Kamercommissie Pensioenen 3 november

Inbreng voor hoorzitting Vaste Commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid Tweede Kamer “Actuele financiële positie van pensioenfondsen”, 3 november 2010.

Welke rol speelt de AFM?

• De AFM is verantwoordelijk voor het gedragstoezicht op de financiële sector (Wft), en ook voor het gedragstoezicht op grond van de Pensioenwet (Pw) en de Wet verplichte beroepspensioenregeling (Wvb). Het gaat daarbij vooral om normen als tijdige, juiste en begrijpelijke informatievoorziening voor een aantal verplichte documenten (o.a. UPO, startbrief), en daarnaast om zorgplicht bij premieovereenkomsten met beleggingsvrijheid. 
  
  
• De AFM kiest het perspectief van de deelnemer. Thema voor de AFM op pensioengebied is: ‘overzicht, inzicht en een passend pensioen’. Pensioen is voor veel mensen- naast de hypotheek-  het belangrijkste financiële product. Het is dus van groot belang dat deelnemers een goed overzicht hebben van hun opgebouwde en te bereiken pensioen (o.a. via UPO en per 1-1-2011 het Pensioenregister), inzicht in de gevolgen hiervan voor hun financiële positie, en waar nodig aanvullende actie kunnen nemen om een passend pensioen te verkrijgen.
  
  
• De AFM heeft sinds de inwerkingtreding van de Pw in 2007 (en deels in 2008-2009) een aantal onderzoeken gepubliceerd over o.a. de tijdigheid, volledigheid en begrijpelijkheid van UPO’s en startbrieven, de kostentransparantie bij premieovereenkomsten, zorgplicht, advies aan werkgevers over pensioenregelingen, en de doorrekening van premieovereenkomsten. Het rapport ‘Geef Nederlanders pensioeninzicht’ gaat in op de verwachtingskloof tussen het pensioen dat mensen denken te zullen ontvangen en wat zij in werkelijkheid krijgen. Onlangs heeft de AFM een onderzoek gepubliceerd naar de juistheid van de informatie op het UPO 2008 bij enkele tientallen pensioenfondsen.  Een lopend onderzoek betreft de kosten van pensioenregelingen; voor ‘defined benefit’ regelingen zijn er nu geen transparantie-verplichtingen wat betreft kosten, terwijl de kosten in de huidige omstandigheden wel van invloed kunnen zijn op de hoogte van de uitkeringen.
  
  
• In 2009 heeft de AFM met de pensioenkoepels het initiatief genomen voor een ‘modelbrief’, waarmee pensioenuitvoerders hun deelnemers konden informeren over de gevolgen van de financiële crisis voor hun pensioen (behoud van rechten, indexatie, premies, waardeoverdracht, eventuele extra bijdrage werkgever). Pensioenuitvoerders die de modelbrief verstuurden konden het ‘toeslagenlabel’ (dat niet geschikt was voor communicatie in de crisissituatie) eenmalig achterwege laten.

Wat vindt de AFM van de ontwikkelingen rond de financiële positie van pensioenfondsen?

• De Pensioenwet kent enkele verplichtingen om deelnemers c.q. deelnemersraad en OR te informeren over de financiële positie van een pensioenuitvoerder. Het zou goed zijn om in het licht van de huidige omstandigheden te evalueren op welke wijze deze in de praktijk worden toegepast, of deze bepalingen voldoen, en of een meer algemene informatiebepaling (analoog aan de modelbrief) wenselijk is. Bovendien zou in de Pensioenwet een bepaling welkom zijn die het verstrekken van onjuiste c.q. misleidende informatie verbiedt.
  
  
• Voor veel mensen is de inhoud van de pensioenregeling onbekend of onbegrijpelijk. Bij herziening van de Pensioenwet in 2011 zou daarom bijvoorbeeld ook gekeken kunnen worden naar een ‘kwaliteitslabel’ dat breder is dan het huidige toeslagenlabel.
  
  
• Een knelpunt in de praktijk voor ‘pensioenbewust’ gemaakte deelnemers is de beschikbaarheid van onafhankelijk en deskundig advies. De AFM probeert hier in overleg met alle betrokken partijen de komende tijd iets aan te doen. 
  
  
• De AFM organiseert binnenkort een drietal seminars voor pensioenfondsen met een herstelplan over de (crisis)communicatie naar deelnemers.
  

Wat is vanuit het gedragstoezicht van belang bij de herziening van het pensioenstelsel?

• Financiële educatie en algemene beschikbaarheid van goede algemene informatie over pensioenen (zoals via de website Pensioenkijker.nl) zijn van groot belang. 
  
  
• Er bestaan in Nederland tienduizenden verschillende pensioenregelingen, met tal van ingewikkelde elementen en overgangsregelingen. Onder meer uit het recente UPO-onderzoek blijkt dat vereenvoudiging van pensioenregelingen van groot belang is. Zowel om de uitvoerbaarheid (en juistheid) te bevorderen, als vanwege de beperking van uitvoeringskosten, als vanwege de begrijpelijkheid voor de deelnemer.
  
  
• Het begrip ‘pensioen’ kent geen minimum begrenzing qua inhoud in pensioenregelingen. Een idee is om hier een minimuminvulling aan te geven, om te voorkomen dat mensen denken een pensioenregeling te hebben terwijl dit nauwelijks iets voorstelt (wat in de praktijk voorkomt).
  
  
• Het zou een goede zaak zijn als de inhoud van de pensioenregelingen de risico’s reflecteert op het niet halen van het beoogde pensioenresultaat. Transparantie over de risico’s en de verdeling hiervan over diverse groepen deelnemers is van groot belang voor het vertrouwen in het pensioenstelsel. Het flexibiliseren van pensioenregelingen kan echter leiden tot een verdere toename van de complexiteit van regelingen. Dit maakt de communicatie aan deelnemers tot een nog grotere uitdaging. Daarbij komt dat communicatie over reële dekkingsgraden en reële aanspraken nog lastiger is dan communicatie over nominale aanspraken. De optelbaarheid van ’harde’ nominale rechten en ‘zachte’ reële rechten is een ander aandachtspunt.
  De toets voor de communiceerbaarheid van diverse soorten rechten is of deze op begrijpelijke wijze kunnen worden weergegeven in het Pensioenregister.
  
  
• De introductie van het pensioenregister per 1-1-2011 is een belangrijke stap in de deelnemerscommunicatie. Bij gebleken succes kan het UPO mogelijk op termijn worden vervangen door een alerteringsbrief om in het Pensioenregister te kijken. Wanneer de huidige opzet goed functioneert kan gekeken worden naar een vervolg, zoals een rekenmodule voor de effecten van ‘life events’, en het meenemen van derde pijler producten.