Welke accountants zijn bevoegd

Als een onderneming of instelling haar cijfers door een accountant wil laten controleren, bijvoorbeeld omdat de bank erom vraagt, omdat de subsidieverstrekker het als voorwaarde heeft gesteld, of omdat het bij wet is verplicht, zijn de volgende vragen van belang:

1. Is er sprake van een wettelijke controle?
2. Is er sprake van een organisatie van openbaar belang (OOB)?
3. Welke accountant is bevoegd om de controle uit te voeren?

Ad 1. Is er sprake van een wettelijke controle?
Sinds de invoering van de Wet toezicht accountantsorganisaties (Wta) per 1 oktober 2006 mogen alleen accountantsorganisaties die een vergunning hebben verkregen van de AFM wettelijke controles verrichten. Voorheen was een individuele registeraccountant (RA) of certificeringsbevoegde Accountants-Administratieconsulent (AA) bevoegd wettelijke controles te verrichten; nu zijn zij dat alleen als zij werkzaam zijn bij of verbonden zijn aan een vergunninghoudende accountantsorganisatie.

Een 'wettelijke controle' is een door de Wta als zodanig aangemerkte controle van een financiële verantwoording van een onderneming of instelling ten behoeve van het maatschappelijk verkeer, zoals de jaarrekening of de verzekerings- of kredietstaten. In de bijlage bij artikel 1, eerste lid, onderdeel p, van de Wta zijn alle controles opgenomen die door de Wta als wettelijke controle worden aangemerkt. Het afgeven van verklaringen bij andere verantwoordingen dan die in de Wta worden genoemd, bijvoorbeeld subsidieverklaringen en inbrengverklaringen en het verrichten van werkzaamheden als vrijwillige controles, beoordelingsopdrachten, samenstellingopdrachten, due-diligence-onderzoeken, mededelingen in prospectussen bij emissies, forensische werkzaamheden en advieswerkzaamheden, worden niet aangemerkt als wettelijke controles en mogen zonder vergunning worden verricht. Met de bijlage kunnen ondernemingen en instellingen zelf, of in overleg met hun accountant of adviseur, vaststellen of er sprake is van een wettelijke controle.

Als er geen sprake is van een wettelijke controle, maar van de controle van de jaarrekening of geconsolideerde jaarrekening van een onderneming met zetel buiten de Europese Unie/ Europese Economische Ruimte (EU/EER) en waarvan de effecten zijn toegelaten tot de handel op een gereglementeerde markt in Nederland, dan wordt het accountantskantoor dat deze jaarrekening controleert aangemerkt als ‘auditorganisatie van een derde land’. Voor auditorganisaties van een derde land geldt een registratieplicht. Tevens vallen zij onder het toezicht van de AFM. Meer informatie over de registratieplicht voor en het toezicht op auditorganisaties van een derde land is te vinden elders op deze website.

Indien er sprake is van een wettelijke controle is het van belang te beoordelen of er sprake is van een OOB om vervolgens te kunnen vaststellen welke accountantsorganisaties bevoegd zijn om de wettelijke controle uit te voeren.

Ad 2. Is er sprake van een organisatie van openbaar belang (OOB)?
In de Wta wordt een onderscheid gemaakt tussen OOB's – beursgenoteerde bedrijven, banken en verzekeraars – en overige ondernemingen en instellingen (niet-OOB's). Er gelden aanvullende regels en er is intensiever toezicht voor accountantsorganisaties die wettelijke controles verrichten bij OOB's. Accountantsorganisaties die wettelijke controles verrichten bij OOB's moeten een vergunning hebben waarin expliciet is vermeld dat ook wettelijke controles mogen worden verricht bij OOB's. Ondernemingen en instellingen kunnen aan de hand van artikel 1, eerste lid, onderdeel l, van de Wta nagaan of zij zijn aan te merken als OOB.

Ad 3. Welke accountant is bevoegd om de controle uit te voeren?
De Wta bepaalt dat uitsluitend accountantsorganisaties met een vergunning van de AFM wettelijke controles mogen verrichten. In de Wta is een overgangsregeling opgenomen voor accountantsorganisaties die op 1 oktober 2006 al wettelijke controles verrichtten. Als accountantsorganisaties vóór 1 november 2006 een vergunning hebben aangevraagd bij de AFM, mogen zij zonder vergunning wettelijke controles blijven verrichten gedurende de periode dat de AFM de vergunningaanvraag in behandeling heeft.

In het register accountantsorganisaties zijn alle accountantsorganisaties opgenomen die op dit moment wettelijke controles mogen verrichten. Dit betreffen accountantsorganisaties:

1. die een vergunning hebben aangevraagd onder de overgangsregeling en waarvan de aanvraag in behandeling is. De status van de vergunning van deze accountantsorganisaties staat in het register op 'aangevraagd'.
2. waaraan reeds een vergunning is verleend. De status van de vergunning van deze accountantsorganisaties staat in het register op 'verleend'.

Accountantsorganisaties die na 31 oktober 2006 een vergunning hebben aangevraagd, mogen pas wettelijke controles verrichten en worden pas vermeld in het register vanaf het moment dat de vergunning daadwerkelijk is verstrekt. Accountantsorganisaties waarvan de vergunningaanvraag onherroepelijk is afgewezen of die hun vergunningaanvraag hebben ingetrokken, zijn uit het register verwijderd.

Aan de hand van het register kunnen ondernemingen en instellingen zelf vaststellen welke accountantsorganisaties wettelijke controles mogen verrichten.

Accountantsorganisaties zijn in te delen in de volgende categorieën:

1. Accountantsorganisaties met een OOB-vergunning
Vanwege het openbaar belang van hun cliënten en de internationale aspecten van het toezicht, heeft de AFM de OOB-vergunningaanvragen onder de overgangsregeling als eerste beoordeeld. Bij OOB-vergunninghouders is in het register de status van de vergunning 'verleend' en is vermeld dat de vergunning mede strekt tot het verrichten van wettelijke controles bij OOB's. Deze accountantsorganisaties mogen wettelijke controles verrichten bij OOB's en bij niet-OOB's.

2. Accountantsorganisaties met een niet-OOB-vergunning
Bij niet-OOB-vergunninghouders is in het register de status van de vergunning 'verleend' en is vermeld dat de vergunning niet strekt tot het verrichten van wettelijke controles bij OOB’s. Deze accountantsorganisaties mogen wettelijke controles verrichten bij niet-OOB's.

3. Accountantsorganisaties met een niet-OOB-vergunningaanvraag
Aan enkele accountantsorganisaties die onder de overgangsregeling een niet-OOB-vergunning hebben aangevraagd, is tot op heden geen vergunning verleend, omdat zij (nog) niet hebben aangetoond aan de eisen van de Wta te voldoen. In het register is de status van de vergunning 'aangevraagd' en is vermeld dat de aangevraagde vergunning niet strekt tot het verrichten van wettelijke controles bij OOB's. Deze accountantsorganisaties mogen wettelijke controles verrichten bij niet-OOB's.
Accountantsorganisaties die na 31 oktober 2006 een niet-OOB-vergunning hebben aangevraagd, mogen niet eerder wettelijke controles verrichten – en worden niet eerder vermeld in het register – dan nadat zij van de AFM daadwerkelijk een niet-OOB-vergunning hebben verkregen.

4. Accountantsorganisaties zonder vergunning, maar met het voornemen een vergunning aan te vragen
Accountantsorganisaties die geen gebruik hebben gemaakt van de overgangsregeling, mogen niet eerder wettelijke controles verrichten dan nadat zij van de AFM daadwerkelijk een vergunning hebben verkregen.

Indien deze accountantsorganisaties wettelijke controles willen gaan verrichten, kunnen zij een reguliere vergunningaanvraag indienen bij de AFM. De AFM behandelt vergunningaanvragen, op grond van de Algemene wet bestuursrecht binnen een redelijke termijn. Hiervoor geldt in het algemeen een termijn van acht weken. In de tussentijd kunnen deze accountantsorganisaties uitsluitend offertes uitbrengen en overeenkomsten aangaan als hierin een opschortende voorwaarde van vergunningverlening is opgenomen. Met een dergelijke opschortende voorwaarde is de offerte of overeenkomst niet definitief totdat de AFM de vergunning heeft verleend. Er mogen nog geen (controle)werkzaamheden worden verricht ten behoeve van wettelijke controles.

Zodra de AFM een vergunning heeft verstrekt, zal de accountantsorganisatie worden ingeschreven in het register met de vergunningstatus 'verleend'. Pas vanaf dat moment mag de accountantsorganisatie daadwerkelijk wettelijke controles gaan verrichten.

5. Accountantsorganisaties zonder vergunning en zonder het voornemen een vergunning aan te vragen
Accountantsorganisaties die geen vergunning hebben of hebben aangevraagd en niet voornemens zijn een vergunning aan te vragen, mogen geen wettelijke controles verrichten. Indien deze accountantsorganisaties toch wettelijke controles verrichten, begaan zij een economisch delict en zijn zij dus strafbaar.