Achtergrond wetgevingsvoorstellen hervorming accountantsmarkt

De voorstellen van de Europese Commissie maken onderdeel uit van de wetgevingsherziening die de Europese Commissie in verschillende onderdelen van de financiële sector doorvoert. De Europese Commissie beschouwt de wettelijke controle van jaarrekeningen als één van de belangrijkste bouwstenen voor financiële stabiliteit. Andere wetgevingsinitiatieven hebben betrekking op corporate governance, financiële verslaggeving en kredietbeoordelingen.

Ter voorbereiding van de wetgevingsvoorstellen heeft de Europese Commissie een zogenoemde effectbeoordeling uitgevoerd. De Europese Commissie heeft met betrekking tot wettelijke controles bij OOB’s de volgende problemen onderkend:

1. De verwachtingskloof: het maatschappelijk verkeer verwacht meer van accountants dan accountants feitelijk doen. 
2. Onafhankelijkheid: omdat de controle één activiteit is in een scala van commerciële diensten, is onafhankelijkheid niet zeker of aantoonbaar. Zonder periodieke aanbesteding van controleopdrachten en periodieke roulatie van accountantsorganisaties is de controle ontdaan van een professioneel-kritische houding. 
3. Marktconcentratie en gebrek aan keuze: de Big 4-kantoren domineren de markt (>85% voor beursgenoteerde ondernemingen).

Met betrekking tot wettelijke controles in brede zin, dus inclusief de controles bij niet-OOB’s, heeft de Europese Commissie de volgende problemen onderkend: 

4. Veel administratieve lasten als gevolg van gefragmenteerde nationale regelgeving. 
5. Grensoverschrijdende dienstverlening door een accountant is alleen mogelijk wanneer deze slaagt voor de proeve van vakbekwaamheid en een registratie verkrijgt in de betreffende Lidstaat. Dit vormt een belemmering voor de vrijheid van dienstverlening. 
6. Gebrek aan gemeenschappelijke standaarden binnen de EU betreffende de controlepraktijk, onafhankelijkheid en interne controle van accountantsorganisaties. 
7. De controlestandaarden houden geen rekening met de omvang van de gecontroleerde ondernemingen, in het bijzonder niet met de kleine en middelgrote ondernemingen. 
8. Gerelateerde problemen met betrekking tot het toezicht op niet-OOB-accountantsorganisaties.

De voorstellen van Europese Commissie moeten in de context worden geplaatst van de vele discussies over de auditmarkt die hebben geleid tot verschillende nationale en internationale publicaties:

• Het consultatiedocument ‘Auditor Communications’, IOSCO, februari 2010. 
• Het consultatiedocument `Enhancing the value of auditor Reporting: exploring options for change’ van de International Auditing and Assurance Standards Board (IAASB) van de International Federation of Accountants (IFAC), mei 2011. 
• Het consultatiedocument ‘Concept Release on possible revisions to PCAOB standards related to reports on audited financial statements and related amendments to PCAOB standards’ gepubliceerd (PCAOB Release No. 2011-003, June 21, 2001) van 21 juni 2011. 
• Het Groenboek ‘Beleid inzake controle van financiële overzichten: lessen uit de crisis’ (hierna: Groenboek), Europese Commissie, 13 oktober 2010. De 688 reacties op het Groenboek heeft de Europese Commissie in een afzonderlijk document samengevat.* 
• Het 'Rapport algemene bevindingen kwaliteit accountantscontrole en kwaliteitsbewaking' van de AFM van 1 september 2010. 
• Het rapport naar aanleiding van het Parlementair onderzoek financieel stelsel (‘Commissie de Wit’)**. 
• Het NBA Plan van Aanpak ‘Lessen uit de crisis’ van november 2010 dat heeft geresulteerd in een aantal consultatiedocumenten en adviesrapporten.***
• De initiatiefnota 'De accountancy na de crisis' van het Tweede Kamerlid Plasterk van 15 februari 2011. 
• Het rapport 'Prikkels voor kwaliteit accountantscontrole. Een verkenning' van de AFM van 6 oktober 2011. 
• De visie van de minister van Financiën op accountancy en financiële verslaggeving.****

Daarnaast heeft een publiek debat plaatsgevonden op basis van een of meer van de bovengenoemde publicaties. Op 1 februari 2011 heeft de AFM een rondetafelbijeenkomst georganiseerd met belanghebbende organisaties rond een aantal thema’s uit het Groenboek. Op 26 oktober 2011 heeft een Algemeen Overleg met de vaste Kamercommissie voor Financiën plaatsgevonden over zowel de initiatiefnota van Plasterk als het visiedocument van de minister van Financiën. Op 23 november 2011 hebben zowel de minister van Financiën als de AFM op de Accountantsdag hun visies gegeven op onderwerpen als de scheiding van advies en controle en kantoorroulatie.

Op 21 december 2011 heeft de minister van Financiën, in overleg met de AFM en de NBA, een consultatiedocument gepubliceerd waarin de volgende thema’s aan de orde worden gesteld: 

• onafhankelijkheid van de accountant; 
• informatievoorziening; 
• Europese harmonisatie en toezicht.

De onderwerpen in het consultatiedocument hebben voor een groot deel betrekking op de onderwerpen in de voorstellen van Europese Commissie.

 

* Summary of responses green paper audit policy: lessons from the crisis van 4 februari 2011
** Kamerstukken II 2009/10, 31 980, nr. 4.
*** Het consultatiedocument ‘Toezicht en transparantie’ (augustus 2011), Adviesrapport ‘De Raad van Commissarissen als opdrachtgever van de accountant (september 2011), Consultatiedocument ‘Voorgestelde aanpassing VAO met een Verbod op het belonen van commerciële prikkels bij wettelijk controleopdrachten’ (september 2011), Adviesrapport ‘Verbreding poortwachtersfunctie’ (oktober 2011). Kamerstukken II 2010/2011, 32 643, nr. 1.
**** Gecombineerde reactie op het evaluatieonderzoek Wtfv, de visie op accountancy en de reactie op de initiatiefnota van de heer Plasterk. Kamerstukken II 2010/2011, 32 681, nr. 2.