Jaarverslag 2009

Dit is het jaarverslag van de Autoriteit Financiële Markten (AFM). In dit jaarverslag verantwoorden wij ons over de activiteiten in 2009.

Het jaarverslag laat zien hoe we invulling en uitwerking hebben gegeven aan de beloftes die zijn gedaan in de agenda, die is opgenomen in de begroting voor 2009. Wij belichten daarbij de belangrijkste ontwikkelingen die de AFM in haar toezicht is tegengekomen. We verdelen onze activiteiten, dus ook dit jaarverslag, in twee werkterreinen: financiële dienstverlening en kapitaalmarkten.

Deel I. Activiteitenverslag
De activiteiten en resultaten van de AFM zijn te vinden in het activiteitenverslag. Hoofdstuk 1 gaat in op de verantwoordingscyclus, hoofdstuk 2 belicht de algemene ontwikkelingen. Hoofdstuk 3 biedt de kerncijfers van onze activiteiten, inclusief de belangrijkste waar te nemen effecten daarvan. De hoofdstukken 4 en 5 belichten de activiteiten op het gebied van respectievelijk het toezicht op financiële dienstverlening en kapitaalmarkten.

Het aantal formele en informele toezichtmaatregelen is in 2009 fors gestegen. Het is de AFM er niet om te doen om zoveel mogelijk boetes op te leggen, maar om effecten in de markt te bewerkstelligen. Het aantal boetes geeft wel een indicatie voor de toezicht- en met name de handhavingskracht van de AFM.

Er werden 52 boetes opgelegd, tegenover twintig in 2008. Zo waren er 23 boetes voor onzorgvuldige adviezen door financiële dienstverleners. Op het gebied van kapitaalmarkten legde de AFM onder meer boetes op voor het niet tijdig melden van koersgevoelige informatie en te late meldingen van kapitaalbelangen. De AFM gaf negen keer een publieke waarschuwing over een of meerdere illegale activiteiten en er werden 38 vergunningen ingetrokken. De AFM deed vijftien keer aangifte bij het Openbaar Ministerie. De AFM had in 2009 door de komst van de Wet handhaving consumentenbescherming voor het eerst ook de mogelijkheid op te treden tegen partijen waarvoor geen vergunning- of prospectusplicht geldt.

De gerealiseerde lasten in 2009 zijn met 71,7 miljoen euro (2008: 78,4) acht procent lager dan begroot. De lasten blijven hierdoor ruim onder het door het ministerie van Financiën opgelegde kostenkader. De lagere realisatie wordt met name veroorzaakt door een vrijval van de voorziening in verband met de mogelijke oninbaarheid van vorderingen. Dit is het directe gevolg van een verbeterd betaalgedrag van de onder toezicht staande instellingen. De toezichtinzet is nagenoeg gelijk geweest aan de begroting.

Het percentage direct toezicht is in de afgelopen jaren gestabiliseerd en kwam ook in 2009 uit op 52 procent. Onder direct toezicht worden de totaal gewerkte uren van AFM-medewerkers verstaan die worden besteed aan het houden van toezicht dat direct aan bepaalde categorieën van instellingen kan worden gerelateerd.

De daling van het aantal onder toezicht staande instellingen heeft zich ook in 2009 verder doorgezet. Bedroeg de afname in 2008 nog 400 instellingen, in 2009 is het aantal onder toezicht staande instellingen met 600 gedaald tot 14.100.

In 2009 heeft de AFM voor de derde keer een ‘stakeholders-enquête’ gehouden. In dit tweejaarlijkse onderzoek kunnen belanghebbenden hun mening geven over het functioneren van de AFM en de financiële markt. De ondervraagde consumenten waardeerden de AFM gemiddeld met een 6,6. De zakelijke stakeholders waarderen de AFM gemiddeld met een 6,2. Deze waardering varieert van een 5,1 van bemiddelaars tot een 6,9 van overheidsinstanties. In 2007 kreeg de AFM van consumenten gemiddeld een 7,1, van zakelijke stakeholders kreeg de AFM toen een 6,5.

Financiële dienstverlening
De AFM besteedde in 2009 veel aandacht aan de verbetering van de algehele kwaliteit van het financieel advies. De maatschappelijk druk om te veranderen is groot. De AFM streeft naar zichtbare verbetering van het algemene adviesniveau, het deskundigheidsniveau en de kwaliteit van de bedrijfsvoering van adviseurs en bemiddelaars.

Het vertrouwen van de consument in financiële instellingen is ernstig geschaad door de kredietcrisis en verschillende voorbeelden van daadwerkelijk slecht adviserende instellingen. De noodzaak om de klantgerichtheid in de financiële sector te vergroten, vergt niet alleen woorden maar vooral ook daden. Ondernemingen zullen daartoe veelal hun bedrijfsmodellen moeten aanpassen. Productaanbieders moeten de klant centraal stellen en de kwaliteit van financiële dienstverlening moet nog beter. Dure en ondoorzichtige financiële (beleggings)producten zijn niet in het belang van de consument en stellen het belang van de klant dus niet echt centraal.

Sinds 1 juli 2008 gelden voor een aantal producten regels met betrekking tot de transparantie van provisies. Omdat het hierbij om zogenaamde ‘open normen’ gaat die ondernemingen zelf kunnen invullen, heeft de AFM een leidraad passende provisie beleggingsondernemingen en een leidraad passende provisies financiële dienstverleners uitgebracht, die meer invulling geven aan deze normen. Pas vanaf 1 januari 2010 vallen ook de zogenaamde betalingsbeschermers onder de provisieregels.

Vanaf mei 2009 heeft de AFM branchebrede controles uitgevoerd bij bemiddelaars in financiële producten. Dit heeft geleid tot een groot aantal normoverdragende gesprekken, waarin de AFM mogelijkheden voor verbeteringen aan de orde heeft gesteld.

Samen met De Nederlandsche Bank lanceerde de AFM in het voorjaar principes voor beheerst beloningsbeleid in de financiële sector. De principes vormen het uitgangspunt bij het beoordelen van het beloningsbeleid van financiële ondernemingen. Perverse beloningsprikkels worden gezien als één van de oorzaken van de financiële crisis. De principes en het toezicht daarop richten zich dan ook primair op het bestrijden van die prikkels die aanleiding kunnen geven tot het nemen van ongewenste en onverantwoorde risico´s en die ertoe kunnen leiden dat het klantbelang wordt veronachtzaamd.

De AFM heeft ook nieuwe voorstellen ontwikkeld voor de verstrekking van hypotheken. Deze vindt de AFM noodzakelijk om consumenten te beschermen tegen te grote betalingsrisico’s bij de financiering van hun woning. Zij stelt daarom voor de bestaande inkomensnorm (Gedragscode Hypothecaire Financieringen) op onderdelen aan te passen. Ook voorzien de plannen in een nieuwe schuldrichtlijn, waarbij in het advies over een hypotheek ook de maximaal gewenste verhouding tussen de schuld en de waarde van de woning wordt meegenomen.

In het toezicht op informatieverstrekking door pensioenfondsen concludeerde de AFM dat die nog niet goed genoeg is. Ook de zorgplicht door pensioenverzekeraars is nog niet altijd toereikend. De pensioenadvisering aan het midden- en kleinbedrijf moet bovendien veel beter.

Kapitaalmarkten
De AFM heeft in 2009 veel aandacht besteed aan de consequenties van de kredietcrisis voor de financiële verslaggeving en de rol van de accountant. De rol van de accountant in de kredietcrisis, kwam uitvoerig aan bod. Naar aanleiding van het onderzoek dat de AFM deed naar de jaarrekeningcontrole 2007 van financiële ondernemingen naar aanleiding van de kredietcrisis merkt de AFM op dat accountants kritisch zullen moeten zijn en blijven bij de controle van de jaarrekeningen van financiële ondernemingen. Op een aantal punten moet de accountantscontrole worden verbeterd.

De AFM concentreerde zich bij de controle van de jaarverslagen over 2008 voor een belangrijk deel op de toelichtingen in de financiële verslaggeving van beursgenoteerde ondernemingen. Die moeten bij een aantal posten in de financiële verslaggeving substantieel verbeteren. Ook moeten ze concreter worden. In Europees verband werkte de AFM mee aan CESR-onderzoek waaruit bleek dat de naleving van de toelichtingsvereisten op grond van de International Financial Reporting Standards beter kan.

De AFM bevordert de eerlijke en efficiënte werking van kapitaalmarkten, waarop beleggers kunnen vertrouwen. Marktmisbruik – gebruik van voorwetenschap, manipulatie of misleiding – is verboden. Beursgenoteerde bedrijven moeten koersgevoelige informatie (kgi) tijdig en correct naar buiten brengen.

Het toezicht op de handel in effecten concentreerde zich voor een belangrijk deel op mogelijke marktmanipulatie. De AFM bracht mede in dat verband een leidraad manipulatieve handelspatronen uit over de manier waarop de AFM het verbod op marktmanipulatie interpreteert en in de praktijk toepast. In haar rol van commissaris van de beurshandel legde de AFM de handel in effecten stil op momenten dat niet alle beleggers gelijktijdig van dezelfde koersgevoelige informatie werden voorzien. Het verbod op short selling verviel, maar de meldingsregeling voor netto shortposities bleef gehandhaafd.

Risicoverklaring
In haar jaarverslag over 2008 heeft de AFM voor het eerst verschillende risico’s op de financiële markten benoemd. Het jaarverslag over 2009 laat zien hoe deze risico’s zijn aangepakt. Het jaarverslag 2009 bevat, net als de begroting voor 2010, opnieuw een risicoverklaring.

Organisatie
Het aantal werknemers is in 2009 toegenomen van gemiddeld 434 fte in 2008 naar 456 fte in 2009. Zowel  de situatie op de arbeidsmarkt als de vergroting van de wervingsinspanningen hebben ervoor gezorgd dat een groot aantal vacatures is ingevuld. Inclusief uitzendkrachten bedroeg de gemiddelde bezetting in 2009 493 fte tegenover 473 fte in 2008.

Dit jaarverslag bevat ook een aantal korte interviews met medewerkers van de AFM. Zij geven hier een toelichting op een aantal specifieke onderwerpen waarmee de AFM in 2009 te maken kreeg.

Het activiteitenverslag bevat verwijzingen naar de kosten per toezichtcategorie. Deze zijn verder uitgewerkt in de jaarrekening. Ook zijn de belangrijkste prestatie-indicatoren in de relevante delen van het activiteitenverslag te vinden.

Deel II. Jaarrekening
De jaarrekening (deel II) biedt het complete baten- en lastenoverzicht over 2009 en de afwijkingen ten opzichte van de begroting voor 2009. De jaarrekening geeft ook inzicht in de balanspositie per 31 december 2009.

Deel III. Overige gegevens
Hierin vindt u de accountantsverklaring en het voorstel voor de bestemming van het exploitatiesaldo.

Deel IV Bijlagen
Om de toegankelijkheid van de informatie verder te vergroten, is op de website www.afm.nl wederom een digitale versie van het jaarverslag beschikbaar.

Publicatie datum: 15-04-2010 afm-2009